Otyłość to nie tylko kalorie – jak hormony i geny wpływają na masę ciała?

Redakcja

2.09.2025

6 minut czytania

Często słyszy się, że aby utrzymać prawidłową masę ciała, wystarczy tylko „mniej jeść i więcej się ruszać”. I rzeczywiście, bilans kaloryczny ma największy wpływ na masę ciała. Sęk jednak w tym, że na jego utrzymanie może wpływać znacznie więcej czynników niż tylko silna wola. Jaka istnieje zależność między otyłością a hormonami i genami? Wyjaśniamy.

Skąd bierze się otyłość?

Otyłość jest chorobą przewlekłą związaną z nieprawidłowym, nadmiernym nagromadzeniem tkanki tłuszczowej w organizmie[1]. Diagnozuje się ją, gdy wskaźnik masy ciała przekracza 30 kg/m2, a obwód talii wynosi co najmniej 94 cm u mężczyzn i 80 cm u kobiet[2].

Bezpośrednią przyczyną jej powstania jest długo utrzymujący się dodatni bilans kaloryczny, a więc dostarczanie z pokarmem większej ilości energii niż wynika to z zapotrzebowania[3]. Jednak złe nawyki żywieniowe mogą mieć bardzo zróżnicowane podłoże – począwszy od środowiskowego czy emocjonalnego, aż po genetyczne i hormonalne. Dlatego warto spojrzeć na otyłość w szerszym kontekście – to bardzo ważne, aby poradzić sobie z tym problemem i powrócić do prawidłowej masy ciała.

Czy wiesz, że Optima Cardio Active

zawiera naturalne sterole roślinne skutecznie obniżające poziom cholesterolu już po trzech tygodniach codziennego stosowania? W tak niedługim czasie poziom cholesterolu we krwi może się zmniejszyć nawet o 10%.

Dowiedz się więcej

Otyłość a geny – jaka jest zależność?

Czy wiesz, że istnieje około 600 znanych genów, które mogą mieć związek z powstawaniem otyłości? Badania pokazują również, że aż 40-70% wariancji BMI (wskaźnika masy ciała) ma związek z dziedziczeniem[4]. To oznacza, że predyspozycje genetyczne są bardzo istotne w regulacji masy ciała.

Problemy z utrzymaniem prawidłowej masy ciała mogą wywoływać np. mutacje genu leptyny (LEP), receptora leptyny (LEPR), receptora typu 4 melanokortyny (MC4R) oraz proopiomelanokortyny (POMC). Wszystkie są związane z dziedziczną otyłością[5]. Natomiast mutacje genu MC4R stanowią najczęstszą postać otyłości monogenowej i mogą odpowiadać nawet za 6% przypadków ekstremalnej otyłości u osób młodych i dzieci[6].

Otyłość jest też typowym elementem wielu chorób genetycznych. Wśród nich wymienia się m.in.:[7] [8]

  • zespół Pradera-Williego – powstaje w wyniku błędów w regionie 15q11-q13 chromosomu 15; charakteryzuje się wadami rozwojowymi twarzy, niedociśnieniem tętniczym, niskim wzrostem i hipogonadyzmem; bardzo często w jego przebiegu występuje hiperfagia (nadmierny apetyt) będąca przyczyną otyłości u ponad 66% chorych już we wczesnym dzieciństwie;
  • zespół Bardeta-Biedla – powodowany przez mutacje na wielu chromosomach (od 2 do 20); prowadzi do zahamowania funkcji podwzgórza, zwyrodnienia barwnikowego siatkówki, polidaktylii, niedorozwoju umysłowego i hipogonadyzmu (niewystarczającej produkcji hormonów płciowych) u mężczyzn; w badaniach populacyjnych otyłość stwierdzono aż w 72% przypadków tego zespołu;
  • zespół Downa – zwiększoną masę ciała stwierdza się u 58–70% mężczyzn i 83–95% kobiet z tym zespołem; zjawisko to tłumaczy się ogólnie zmniejszoną podstawową przemianą materii oraz zmniejszoną aktywnością fizyczną;
  • zespół Klinefeltera – wiąże się z hipogonadyzmem, który zmienia rozkład tkanki tłuszczowej w organizmie; około 40% pacjentów z tym zespołem choruje na zespół metaboliczny.

Warto pamiętać, że geny mogą wpływać na tendencje do tycia, nawet jeżeli nie wiążą się z konkretną chorobą.

Czy wiesz, że Optima PLUS z oliwą z oliwek

To codzienne wsparcie zdrowia całej rodziny! Dzięki zawartości oleju rzepakowego jest ona naturalnym źródłem kwasów Omega 3, a dodatek antyoksydantów, kwasu foliowego oraz cynku wzmacnia odporność i chroni komórki przed stresem oksydacyjnym.

Dowiedz się więcej

Otyłość a hormony

Jeszcze większą rolę w rozwoju otyłości mogą odgrywać hormony. Znaczenie mają przede wszystkim dwa ośrodki w mózgu: podwzgórze i przysadka.

Rola podwzgórza i przysadki w rozwoju otyłości

Podwzgórze odgrywa zasadniczą rolę w zarządzaniu zasobami energetycznymi organizmu, a jego zaburzenia mogą prowadzić do powstawania otyłości wtórnej[9]. Jak to działa? Neurony jądra łukowatego podwzgórza tworzą dwie antagonistycznie działające grupy: układ oreksygeniczny (stymulujący apetyt) oraz anoreksygeniczny (hamujący apetyt). Z jego nieprawidłowym funkcjonowaniem wiążą się zaburzenia wydzielania leptyny – „hormonu sytości”[10].

Przysadka mózgowa również uczestniczy w zarządzaniu masą ciała i potrzebami energetycznymi. Jej niedorozwój lub uszkodzenie w wyniku udaru, urazu lub obecności guza prowadzą do niedoboru hormonów tropowych, np. kortyzolu, estrogenów, testosteronu czy hormonu wzrostu[11]. To kolejna częsta przyczyna otyłości.

Najczęstsze choroby hormonalne związane z otyłością

Z otyłością wiąże się szereg chorób endokrynologicznych[12]. Są to np.:

  • niedoczynność tarczycy – to najczęstsza przyczyna otyłości wtórnej; prowadzi do spadku stężenia hormonów tarczycy (FT4 i FT3) w surowicy oraz zwolnienia metabolizmu; może być wywołana przez proces autoimmunologiczny (choroba Hashimoto), usunięcie operacyjne tarczycy lub stosowanie niektórych leków;
  • zespół Cushinga – charakteryzuje się nadmiernym wydzielaniem hormonów steroidowych przez nadnercza; może być spowodowany nadmierną produkcją ACTH przez gruczolaka przysadki lub guzy nadnerczy; prowadzi do charakterystycznych objawów: wzrostu masy ciała i odkładania się tkanki tłuszczowej głównie na karku i twarzy („twarz księżycowata”), nadmiernego owłosienia, ścieńczenia skóry oraz rozstępów;
  • zespół policystycznych jajników (PCOS) – bardzo często wiąże się ze zwiększoną masą ciała (50% przypadków);
  • niewydolność przysadki – niedobór somatotropiny (hormonu wzrostu) produkowanej przez przedni płat przysadki może wywoływać otyłość; niedobór tyreotropiny (TSH) prowadzi do wtórnej niedoczynności tarczycy powodującej wzrost masy ciała.

Tak duża liczba schorzeń zależnych od hormonów, przy których występuje otyłość, sprawia, że diagnostyka endokrynologiczna powinna poprzedzać leczenie oparte na zaleceniach dietetycznych i zwiększeniu aktywności fizycznej[13].

Należy przy tym podkreślić, że nawet jeżeli otyłość jest spowodowana czynnikami genetycznymi lub hormonalnymi – można ją leczyć. W pierwszej kolejności warto ograniczyć spożywanie kalorii, wdrożyć plan treningowy i rozpocząć leczenie farmakologiczne pod kontrolą lekarza. Jeżeli więc zmagasz się z nadprogramowymi kilogramami, a samodzielna walka nie przynosi rezultatów – warto się skonsultować ze specjalistą. Dzięki temu otrzymasz pomoc, która zwiększy szanse na sukces.

Czytasz nas regularnie?

Dodaj Optymalne Wybory do preferowanych źródeł w Google, a nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach wyszukiwania.

Dodaj do preferowanych źródeł w Google

 

[1] https://ptlo.org.pl/resources/data/sections/114/ws_otylosc.pdf

[2] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/wytyczne/246952,-nadwaga-i-otylosc-u-doroslych

[3] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/wytyczne/show.html?id=259332

[4] Tąpolska M., Spałek M., Owecki M. Etiopatogeneza i patofizjologia otyłości jako choroby XXI wieku. Postępy Biologii Komórki. 2019; 46(3): 243-254.

[5] Tąpolska M., Spałek M., Owecki M. Etiopatogeneza i patofizjologia otyłości jako choroby XXI wieku. Postępy Biologii Komórki. 2019; 46(3): 243-254.

[6] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[7] Tąpolska M., Spałek M., Owecki M. Etiopatogeneza i patofizjologia otyłości jako choroby XXI wieku. Postępy Biologii Komórki. 2019; 46(3): 243-254.

[8] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[9] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[10] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[11] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[12] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

[13] Adamski W., Szulińska M., Bogdański P. Wtórne przyczyny otyłości. Forum Zaburzeń Metabolicznych. 2012; 3(1): 6-13.

Najpopularniejsze artykuły

Te owoce wspomagają pracę serca! Czy znasz je wszystkie?

Zależy Ci na zdrowiu serca? Jeśli tak, zadbaj o odpowiednią podaż warzyw i owoców w diecie. Zgodnie z zasadami zdrowego żywienia powinny one stanowić nawet 50% tego, co jesz . Jednak liczy się nie tylko ilość tych produktów, ale też to, które wybierzesz. Poznaj owoce, które zawierają składniki ważne dla zachowania zdrowia serca

Dieta po zawale – dobre praktyki żywieniowe (infografika)

Dieta po zawale serca jest niezwykle istotna w procesie rekonwalescencji oraz w celu zapobiegania kolejnym zdarzeniom sercowo-naczyniowym. Warto zwrócić szczególną uwagę na produkty, których należy unikać, aby wspierać zdrowie serca i utrzymać prawidłowe ciśnienie krwi.

Dieta niskotłuszczowa

Czy dieta niskotłuszczowa jest dla każdego?

Dbasz o swoje zdrowie, więc rozważasz przejście na dietę niskotłuszczową? Pamiętaj, że ograniczenie tłuszczu do absolutnego minimum nie zawsze jest korzystnym wyborem dietetycznym. Dowiedz się, jaką funkcję pełnią tłuszcze w organizmie oraz jak świadomie włączać je do posiłków, aby zatroszczyć się o serce i naczynia krwionośne. Dieta niskotłuszczowa – czyli jaka? Nie ma jednej, ściśle […]

Przeczytaj także

Lipidogram: jak interpretować wyniki? Co oznaczają skróty?

Zaburzenia lipidowe są problemem, z którym zmaga się znaczna część polskiego społeczeństwa. Ich występowanie często nie daje wyraźnych objawów, zaś skutki nieleczonych nieprawidłowości są bardzo poważne.

Pieczywo, wędlina i sery na drewnianej desce obok ziół, które mogą zastąpić sól

Sól a zdrowie serca – gdzie kryje się jej najwięcej w codziennej diecie?

Najwięcej soli, bo aż ok. 75%, dostarcza nam żywność przetworzona: pieczywo, wędliny, sery, dania gotowe i sosy, a dosalanie w kuchni i przy stole to tylko ok. 10%. Wydaje Ci się, że odstawienie solniczki wystarczy, aby ograniczyć sól w diecie? Niestety to dopiero początek drogi. Duża część soli w diecie pochodzi z gotowych produktów spożywczych […]

Czy probiotyki mają wpływ na układ sercowo-naczyniowy?

Preparaty probiotyczne kojarzą nam się przede wszystkim ze stosowaną antybiotykoterapią. Wtedy przyjmujemy także prozdrowotne szczepy bakteryjne, mające […]

Powiązane artykuły

Antykoncepcja hormonalna a serce

22.04.2026

Antykoncepcja hormonalna a zdrowie układu krążenia – co warto wiedzieć?

4 minuty czytania

5,00

16.12.2021

Wpływ spożywania mięsa na rozwój chorób sercowo-naczyniowych

2 minuty czytania

5,00

Zadbaj o cholesterol w święta: jak jeść smacznie i mądrze? – infografika

30.01.2026

Zima na talerzu: co jeść, by nie podnieść cholesterolu? [Infografika]

2 minuty czytania

5,00

Najczęściej zadawane pytania

Naukowcy zidentyfikowali około 600 genów, które mogą mieć związek z powstawaniem otyłości. Badania pokazują, że aż 40-70% wariancji BMI (wskaźnika masy ciała) ma związek z dziedziczeniem. Najczęstszą postacią otyłości monogenowej są mutacje genu MC4R, które mogą odpowiadać nawet za 6% przypadków ekstremalnej otyłości u osób młodych i dzieci. Otyłość jest też typowym elementem chorób genetycznych, takich jak zespół Pradera-Williego, zespół Bardeta-Biedla czy zespół Downa.

Kluczową rolę odgrywają hormony regulowane przez podwzgórze i przysadkę mózgową. Najważniejsze to leptyna (hormon sytości), hormony tarczycy (FT4, FT3), kortyzol, somatotropina (hormon wzrostu), TSH oraz hormony płciowe (estrogeny, testosteron). Zaburzenia ich wydzielania mogą prowadzić do otyłości wtórnej. Przykładowo, niedoczynność tarczycy to najczęstsza endokrynologiczna przyczyna otyłości – prowadzi do spowolnienia metabolizmu i wzrostu masy ciała.

Tak, nawet otyłość spowodowana czynnikami genetycznymi lub hormonalnymi można leczyć. Kluczowa jest właściwa diagnostyka endokrynologiczna, która powinna poprzedzać standardowe zalecenia dietetyczne. Leczenie obejmuje: ograniczenie spożywania kalorii, wdrożenie planu treningowego oraz terapię farmakologiczną pod kontrolą lekarza specjalisty. W przypadku chorób hormonalnych (np. niedoczynność tarczycy, zespół Cushinga) niezbędne jest leczenie przyczynowe choroby podstawowej.

Nie znalazłeś informacji, które Cię interesują?

Zadaj pytanie
Optima lady