Czy wiesz, że nawet 60-70% przypadków nadciśnienia tętniczego jest związanych z otyłością[1]? Zobacz, jaki jest związek nadprogramowej masy ciała z ciśnieniem krwi oraz jak zadbać o profilaktykę rozwoju hipertensji.
Nadciśnienie a nadwaga i otyłość – jak to się ze sobą wiąże?
Co ma masa ciała do ciśnienia krwi? Okazuje się, że więcej niż się wydaje, zwłaszcza jeżeli problemem jest już nie nadwaga, ale otyłość. Taki stan wyraźnie sprzyja rozwojowi nadciśnienia tętniczego, czyli stanu, w którym ciśnienie krwi utrzymuje się na poziomie 140/90 mm Hg lub wyższym[2].
Dlaczego tak się dzieje? Otóż nadprogramowa masa ciała to poważne obciążenie dla organizmu. Taki stan może prowadzić do[3] [4] [5]:
- zwiększenia objętości krwi i osocza oraz rzutu serca, co stanowi naturalną adaptację organizmu do zwiększonego zapotrzebowania metabolicznego rozrastających się tkanek;
- wzmożonej aktywności układu współczulnego, co podnosi opór naczyń i przyspiesza pracę serca;
- rozwoju insulinooporności i cukrzycy, co zwiększa reabsorpcję sodu (którego nadpodaż może wpływać na wzrost ciśnienia krwi[6]) w nerkach i dodatkowo pobudza układ współczulny;
- produkcji cytokin zapalnych przez tkankę tłuszczową trzewną (brzuszną), które wywołują dysfunkcję śródbłonka naczyń krwionośnych i sprzyjają rozwojowi miażdżycy, która często współtowarzyszy nadciśnieniu;
- zaburzenia równowagi między adipokinami o działaniu rozszerzającym naczynia (np. adiponektyną), a tymi, które je zwężają (np. leptyną);
- zwiększonego wydzielania aldosteronu, który przyczynia się do włóknienia naczyń i serca;
- niekorzystnej przebudowy strukturalnej serca i naczyń krwionośnych, co utrwala nadciśnienie i prowadzi do powikłań narządowych.
Wszystkie te mechanizmy mogą mieć wpływ na rozwój nadciśnienia. Warto podkreślić, że szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, w przebiegu której nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzi się wokół narządów wewnętrznych. Ten rodzaj problemów z wagą znacznie silniej koreluje z rozwojem nadciśnienia[7]. U kobiet wskaźnik talia/biodro wykazuje silną dodatnią korelację z przerostem lewej komory serca, który jest jednym z powikłań nadciśnienia tętniczego[8].
Z drugiej strony, już utrata 5-10% początkowej masy ciała może przynieść znaczącą poprawę wartości ciśnienia tętniczego oraz zmniejszyć zapotrzebowanie na leki hipotensyjne[9]. Dlatego warto potraktować kontrolę wagi zarówno jako podstawowy element profilaktyki, jak i leczenia nadciśnienia tętniczego.
Nadciśnienie u osób z nadwagą? Zwróć uwagę na styl życia
Jak widzisz, zbyt wysoka masa ciała może być prostą drogą do rozwoju nadciśnienia, a co za tym idzie – poważnych chorób serca. Jak temu zapobiec? Podstawą jest zdrowo zbilansowana dieta. W kontekście profilaktyki hipertensji zwróć uwagę zarówno na ilość spożywanych kalorii, jak i na to, co trafia na talerz. Zobacz, co jeszcze możesz zrobić, aby pomóc sobie utrzymać prawidłowe ciśnienie.
Ogranicz spożycie soli
Sól to najpopularniejsza przyprawa, którą powszechnie stosuje się w kuchni. Chociaż poprawia smak potraw, może być groźna dla osób mających problemy z ciśnieniem. Zawarty w niej sód w nadmiernych ilościach może prowadzić do podwyższenia ciśnienia tętniczego[10], szczególnie u osób, które już zmagają się z hipertensją.
Ile soli można bezpiecznie spożywać? Światowa Organizacja Zdrowia zaleca, aby jej podaż nie przekraczała 5 g na dobę[11], co jest odpowiednikiem płaskiej łyżeczki. W teorii to proste, jednak w praktyce – sól jest dodawana w dużych ilościach do wszelkich produktów spożywczych. Dlatego warto dobrze przyglądać się etykietom jedzenia, a także ograniczyć dosalanie potraw. Zamiast sięgać po solniczkę, wybierz zioła, które pozwolą na nowo odkryć smak dobrze znanych składników.
Wybierz dietę dobrą dla serca
Jeżeli zmagasz się z nadwagą, oblicz swoje zapotrzebowanie kaloryczne i postaraj się spożywać ok. 500-600 kcal mniej niż ono wynosi[12]. Pozwoli to zrzucić ok. 2 kg miesięcznie i stopniowo przywracać równowagę organizmu. Istotna jest także jakość spożywanych produktów. Dobrą dietą przy nadciśnieniu może być model DASH, który pomaga obniżyć wartości skurczowego ciśnienia o ok. 6-11 mm Hg[13]. Ten sposób odżywiania kładzie nacisk na warzywa i owoce, produkty pełnoziarniste oraz zdrowe tłuszcze roślinne (w tym dobrej jakości miękkie margaryny kubkowe).
Ruszaj się
Ruch to nie tylko sposób na przyspieszenie chudnięcia. To również wsparcie prawidłowego funkcjonowania organizmu, w tym utrzymania dobrego ciśnienia. Potrzebujesz minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo[14]. Możesz je poświęcić np. na spacery, pływanie czy jazdę na rowerze. Dobierz taką formę ruchu, którą lubisz najbardziej – będzie łatwiej.
Nadwaga i otyłość mogą być czynnikami zwiększającymi ryzyko rozwoju nadciśnienia. Dlatego warto zwrócić uwagę na kontrolę masy ciała. Nawet niewielkie zmiany mogą Ci w tym pomóc. Spróbuj!
[1] Czech, A., Bernas, M., Tatoń, J. (2007). Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 3(4), 85-94.
[2] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[3] Czech, A., Bernas, M., Tatoń, J. (2007). Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 3(4), 85-94.
[4] Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna – Wydanie Specjalne maj 2022.
[5] Sędkowska, A., Gawron-Kiszka, M., Tomaszewski, M., et al. (2011). Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze, 15(2), 93-101.
[6] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/aktualnosci/162330,uwazaj-na-sol
[7] Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna – Wydanie Specjalne maj 2022.
[8] Sędkowska, A., Gawron-Kiszka, M., Tomaszewski, M., et al. (2011). Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze, 15(2), 93-101.
[9] Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna – Wydanie Specjalne maj 2022.
[10] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/aktualnosci/162330,uwazaj-na-sol
[11] https://www.who.int/data/gho/indicator-metadata-registry/imr-details/3082
[12] https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/wprowadzenie/63188,jak-skutecznie-i-bezpiecznie-zmniejszyc-mase-ciala
[13] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/baza-wiedzy/dieta/260278,dieta-dash-dobra-dla-serca
[14] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
