Nadwaga jest przez wiele osób postrzegana przede wszystkim jako problem estetyczny. Tymczasem nadprogramowa masa ciała jest niezwykle poważnym wyzwaniem dla organizmu i obciążeniem dla pracy układu sercowo-naczyniowego. Zobacz, jaka może być zależność między nadwagą oraz otyłością a arytmią oraz zaburzeniami pracy serca.
Nadwaga czy otyłość – na czym polega różnica w ryzyku?
Zastanawiasz się, czy i kiedy dodatkowe kilogramy to powód do niepokoju? To bardzo ważne pytanie. Warto bowiem rozróżnić nadwagę od otyłości – choć oba stany stanowią obciążenie dla organizmu, jednak ich wpływ na zdrowie różni się.
Podstawowym kryterium diagnostycznym jest wskaźnik masy ciała BMI, który obliczysz wg wzoru: masa ciała w kilogramach/(wzrost w m)2.
- O nadwadze mówi się przy BMI 25-29,9 kg/m².
- Otyłość rozpoznaje się przy BMI równym 30 kg/m² lub wyższym[1].
Dlaczego takie rozróżnienie ma znaczenie? Już nadwaga zwiększa ryzyko problemów ze zdrowiem – badania pokazują, że ryzyko zgonu związanego z zaburzeniami funkcjonowania układu krążenia rośnie już przy BMI na poziomie 25[2]. Jednak otyłość oznacza znacznie poważniejsze konsekwencje. U osób otyłych serce wykonuje średnio o 50% więcej pracy niż u tych o prawidłowej masie ciała[3]. To prowadzi do ciągłego przeciążenia najważniejszego mięśnia organizmu.
Szczególnie niebezpieczna jest otyłość brzuszna, w przebiegu której nadmiar tkanki tłuszczowej gromadzi się wokół narządów wewnętrznych. Tłuszcz trzewny nie jest tylko biernym magazynem energii – to aktywna metabolicznie tkanka, wydzielająca biologicznie czynne substancje, które niekorzystnie wpływają na układ sercowo-naczyniowy[4].
Czym jest arytmia i jak się objawia?
Arytmia to nieprawidłowy rytm serca. Pojawia się w efekcie zaburzeń w przewodzeniu impulsu elektrycznego przez mięsień sercowy[5]. Jak to działa? W zdrowym sercu wyładowania elektryczne są generowane w węźle zatokowym. Stamtąd impuls wędruje przez przedsionki, węzeł przedsionkowo-komorowy, aż do komór serca. Dzięki temu najpierw skurczają się przedsionki, a potem komory, co sprawia, że pompowanie krwi do całego organizmu przebiega bez zakłóceń[6]. Gdy jednak ten proces zostaje zaburzony, dochodzi do rozregulowania rytmu pracy serca.
Po czym to rozpoznać? Objawy arytmii zależą od jej rodzaju i nasilenia. Pacjenci odczuwają np.:
- kołatanie serca lub uczucie nierównej pracy serca;
- kłucie w okolicy przedsercowej;
- zawroty głowy lub uczucie osłabienia;
- duszność, szczególnie przy wysiłku.
Efektem arytmii mogą być również omdlenia[7].
Uwaga! Niektóre arytmie mogą przebiegać bezobjawowo, co czyni je trudnymi do wykrycia. Dlatego, zwłaszcza jeśli zmagasz się z nadwagą, regularnie wykonuj badania kontrolne, aby wychwycić ewentualny problem we wczesnej fazie rozwoju.
Jaki jest związek między arytmią a masą ciała?
Już wiesz, że nadprogramowe kilogramy oznaczają bezpośrednie obciążenie dla serca. Istnieje związek pomiędzy zbyt wysoką masą ciała a arytmią. Jaki[8] [9] [10]?
- Po pierwsze, nadmierna masa ciała zmusza serce do intensywniejszej pracy. Oznacza to nie tylko zwiększoną objętość krwi, którą musi pompować, ale także wzmożoną aktywność układu współczulnego. W efekcie praca serca przyspiesza, a opór naczyń wzrasta – to prosta droga do zaburzeń rytmu.
- Po drugie, otyłość często prowadzi do rozwoju insulinooporności i cukrzycy typu 2. Te stany mogą zwiększać reabsorpcję sodu w nerkach oraz dodatkowo pobudzać układ współczulny, co także sprzyja powstawaniu arytmii.
- Po trzecie, tłuszcz trzewny produkuje cytokiny zapalne. Te substancje wywołują dysfunkcję śródbłonka naczyń krwionośnych i sprzyjają rozwojowi miażdżycy. Proces zapalny w organizmie może również bezpośrednio wpływać na układ przewodzący serca, prowadząc do zaburzeń rytmu.
Potwierdzają to również badania. Wynika z nich, że:
- ryzyko wystąpienia arytmii u chorych na otyłość jest wyższe o ok. 50% niż u osób o prawidłowej masie ciała;
- przy nadprogramowej masie ciała zagrożenie rozwoju żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej rośnie 2-3-krotnie[11].
I chociaż nadwaga może wywoływać problemy na mniejszą skalę, droga od odrobiny nadprogramowego balastu do otyłości niestety bywa bardzo krótka. Dlatego jeżeli wiesz, że ważysz za dużo – jak najszybciej zadbaj o pozbycie się zbędnych kilogramów!
Jak bezpiecznie pozbyć się nadprogramowych kilogramów?
Dobra wiadomość jest taka, że nawet niewielka redukcja masy ciała może przynieść znaczące korzyści dla zdrowia serca. Obniżenie masy ciała o zaledwie 5-10% może już poprawić funkcję układu krążenia[12]. Jak to zrobić?
Zacznij od umiarkowanego deficytu kalorycznego – zmniejsz kaloryczność posiłków o około 500-600 kcal dziennie w stosunku do swojego zapotrzebowania. Taka redukcja pozwoli Ci bezpiecznie tracić około 2 kg miesięcznie[13].
Zwróć także uwagę na jakość spożywanych produktów. Ogranicz żywność wysoko przetworzoną oraz nadmiar soli, które mogą dodatkowo obciążać układ krążenia. Zamiast tego sięgaj po warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste oraz zdrowe tłuszcze – takie jak te zawarte w miękkiej margarynie kubkowej na bazie olejów roślinnych.
Nie zapominaj o ruchu! Światowa Organizacja Zdrowia zaleca minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo[14]. Wybierz taką jego formę, która najbardziej Ci odpowiada i nie poddawaj się. Cierpliwość i regularność dadzą Ci więcej niż drastyczne, lecz krótkotrwałe zmiany. Powodzenia!
[1] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/aktualnosci/320911,przyczyna-otylosci-a-ryzyko-chorob-serca
[2] http://www.pnmedycznych.pl/wp-content/uploads/2015/06/pnm_2013_019-025b.pdf
[3] Czech A., Białkowska M. Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia, Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2007, tom 3, nr 4, s. 85–94.
[4] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[5] https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/292479,arytmie-komorowe
[6] https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/292479,arytmie-komorowe
[7] https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/choroby/292479,arytmie-komorowe
[8] Czech, A., Bernas, M., Tatoń, J. (2007). Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 3(4), 85-94.
[9] Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna – Wydanie Specjalne maj 2022.
[10] Sędkowska, A., Gawron-Kiszka, M., Tomaszewski, M., et al. (2011). Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze, 15(2), 93-101.
[11] Sędkowska, A., Gawron-Kiszka, M., Tomaszewski, M., et al. (2011). Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze, 15(2), 93-101.
[12] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[13] https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/wprowadzenie/63188,jak-skutecznie-i-bezpiecznie-zmniejszyc-mase-ciala
[14] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
