Szacuje się, że zespół metaboliczny może dotyczyć nawet 33% kobiet i 39% mężczyzn w Polsce[1]. Czy jesteś jedną z tych osób? Zobacz, czym jest ten stan, co zwiększa ryzyko jego rozwoju oraz jak uchronić się przed tym problemem. Masz ogromny wpływ na swoje zdrowie.
Zespół metaboliczny, czyli co?
Zespół metaboliczny sam w sobie nie jest chorobą, a stanem, w którym współwystępują czynniki sprzyjające rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy[2]. Można więc powiedzieć, że to bardzo niebezpieczne połączenie problemów zdrowotnych, które nakładają się na siebie i wzajemnie „wzmacniają”.
Zespół metaboliczny działa jak domino – gdy przewróci się pierwsza kostka (zazwyczaj otyłość), pociąga za sobą kolejne[3]. Tak powstaje swoisty „błędny krąg”, z którego jest bardzo trudno wyjść.
Dlaczego zespół metaboliczny jest zagrożeniem dla zdrowia?
Osoby, u których zdiagnozowano zespół metaboliczny, są zaliczane do grupy osób mających co najmniej wysokie ryzyko sercowo-naczyniowe[4]. Oznacza to znacznie większe zagrożenie zawałem serca czy udarem mózgu.
Z czego to wynika? Głównym „winowajcą” jest nadmiar tkanki tłuszczowej – szczególnie trzewnej. To on „napędza” wszystkie elementy składowe zespołu metabolicznego. Produkuje substancje zapalne, które uszkadzają ściany naczyń i prowadzą do miażdżycy[5]. Insulinooporność, która rozwija się przy otyłości brzusznej, zmusza trzustkę do produkcji coraz większych ilości insuliny, co prowadzi do jej wyczerpania i do rozwoju cukrzycy typu 2[6]. Wysokie ciśnienie uszkadza naczynia, „zły” cholesterol przyspiesza powstawanie blaszek miażdżycowych, a stan zapalny je destabilizuje[7]. Efekt? Ryzyko rozwoju choroby wieńcowej przy zespole metabolicznym jest 3–5 razy wyższe niż w populacji ogólnej[8].
Czy grozi Ci zespół metaboliczny? To kryteria rozpoznania
Od 2022 roku obowiązują nowe, uproszczone kryteria diagnostyczne. Aby rozpoznać zespół metaboliczny, musisz spełniać jedno kryterium podstawowe plus co najmniej 2 z 3 dodatkowych[9] [10].
- Kryterium podstawowe to otyłość: BMI ≥ 30 kg/m² lub obwód talii ≥ 88 cm u kobiet/≥ 102 cm u mężczyzn. Ten drugi pomiar jest szczególnie istotny – otyłość brzuszna jest najbardziej niebezpieczna dla serca.
- Kryteria dodatkowe to: zaburzenia gospodarki cukrowej (glukoza na czczo ≥ 100 mg/dl lub HbA1c ≥ 5,7%), podwyższone ciśnienie (≥ 130/80 mm Hg w pomiarach domowych) oraz dyslipidemia (cholesterol nie-HDL ≥ 130 mg/dl).
Jeżeli więc dana osoba jest np. otyła, zmaga się z nadciśnieniem i zaburzeniami cholesterolu – można mówić o zespole metabolicznym.
Jak ocenić, czy ma się zespół metaboliczny?
Najlepszym sposobem na określenie występowania zespołu metabolicznego jest wizyta u lekarza i wykonanie badań kontrolnych. Są jednak symptomy, które często z nim współwystępują[11]:
- głośne chrapanie i bezdechy nocne – obturacyjny bezdech senny dotyczy ponad połowy chorych z zespołem metabolicznym;
- nadmierna senność w ciągu dnia – często związana z bezdechem sennym;
- senność po posiłkach – może wskazywać na insulinooporność;
- napadowe ataki głodu na słodycze – sugerują wahania poziomu cukru;
- częstsze oddawanie moczu – typowy objaw zaburzeń gospodarki węglowodanowej;
- zaburzenia miesiączkowania – nieregularne cykle, problemy z zajściem w ciążę;
- nadmierny wzrost włosów na twarzy – może wskazywać na zespół policystycznych jajników, również typowe powikłanie zespołu metabolicznego;
- ciemne przebarwienia skóry – w okolicy szyi, pach;
- żółte grudki na powiekach – mogą wskazywać na zaburzenia lipidowe;
- powolne gojenie się ran – typowe np. przy cukrzycy.
Jeśli chorujesz na otyłość i dostrzegasz u siebie chociaż kilka z tych objawów – koniecznie odwiedź lekarza.
Zespół metaboliczny – i co dalej?
Jeżeli masz zespół metaboliczny – czas działać. Dobra wiadomość jest taka, że można podjąć skuteczne leczenie, a sukces zależy przede wszystkim od zmian w trybie życia.
Podstawą jest bezpieczna redukcja masy ciała. Wystarczy jej zmniejszenie o 5-10%, aby uzyskać wyraźne korzyści[12]. Przykład? Jeśli ważysz 90 kg, już utrata 4,5 kg zrobi różnicę! Jak osiągnąć takie efekty?
- Zadbaj o deficyt kaloryczny – zmniejsz dzienne spożycie o 500-600 kcal[13]. Postaw na warzywa (minimum 5 porcji dziennie), produkty pełnoziarniste i chude białko. Ogranicz słodycze, tłuszcze nasycone i sól. Jeśli masz podwyższony cholesterol, wprowadź sterole roślinne. Obniżają poziom „złego” cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[14]. Zawiera je np. miękka margaryna kubkowa Optima Cardio.
- Aktywność fizyczna to drugi filar leczenia. WHO zaleca minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo[15] – to mniej niż 30 minut dziennie! Szybki spacer, rower, pływanie czy nordic walking… wybierz taką formę ruchu, którą najbardziej lubisz.
Pamiętaj: zespół metaboliczny rozwija się latami, więc leczenie także wymaga czasu, cierpliwości i konsekwencji. Zacznij działać już dziś – każdy krok przybliża Cię do zdrowia!
[1] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[2] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62315,zespol-metaboliczny-co-to-jest-jakie-sa-przyczyny-i-jak-wyglada-leczenie
[3] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[4] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[5] Rajca A., Wojciechowska A., Śmigielski W. i wsp. Increase in the prevalence of metabolic syndrome in Poland. Pol Arch Intern Med. 2021; 131(6): 520–526.
[6] Rajca A., Wojciechowska A., Śmigielski W. i wsp. Increase in the prevalence of metabolic syndrome in Poland. Pol Arch Intern Med. 2021; 131(6): 520–526.
[7] Rajca A., Wojciechowska A., Śmigielski W. i wsp. Increase in the prevalence of metabolic syndrome in Poland. Pol Arch Intern Med. 2021; 131(6): 520–526.
[8] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[9] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[10] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62315,zespol-metaboliczny-co-to-jest-jakie-sa-przyczyny-i-jak-wyglada-leczenie
[11] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[12] Czech, A., Bernas, M., Tatoń, J. (2007). Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii, 3(4), 85-94.
[13] https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga-i-otylosc/wprowadzenie/63188,jak-skutecznie-i-bezpiecznie-zmniejszyc-mase-ciala
[14] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[15] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
