Właściwości cynku –  za co odpowiada i gdzie go szukać?

 
Mały wielki mikroelement– tak w skrócie określić można cynk. Mimo że w naszym organizmie występują jedynie jego śladowe ilości (2-4 g), jako składnik bądź aktywator ponad czterystu enzymów odgrywa niezwykle istotną rolę – jest między innymi niezbędny do prawidłowego funkcjonowania układu oddechowego i rozrodczego, zapewnia prawidłowe funkcjonowanie skóry i błon śluzowych, a także pozwala zniwelować negatywne skutki zatrucia np. ołowiem. W jakich pokarmach znajduje się cynk i czym grozi jego niedobór?
 
Cynk to pierwiastek metaliczny, który przyswajany jest z pokarmów zarówno pochodzenia zwierzęcego  jak i roślinnego. Jego naturalnym źródłem są m.in. mięso, jaja, wątroba, ryby, owoce morza (zwłaszcza ostrygi), a także nasiona dyni, słonecznika, roślin strączkowych, kiełki pszenicy i otręby pszenne, cebula oraz czosnek. Cynk spełnia wiele ważnych funkcji w organizmie. Jedną z jego ważniejszych ról jest udział w metabolizmie kwasów nukleinowych, białek, węglowodanów i lipidów. Fakt, iż cynk bierze udział w przetwarzaniu kwasów tłuszczowych ma wpływ na proces regeneracji skóry. Wpływa na metabolizm kolagenu, przez co bezpośrednio odpowiada za wzrost włosów i paznokci[1]. Większość z nas ma świadomość, iż stosowanie maści na bazie cynku korzystnie wpływa na przyśpieszenie gojenia się ran skóry. Prócz utrzymania stabilności błon komórkowych, cynk bierze także udział w procesach odpowiedzialnych za odczuwanie smaku i zapachu oraz metabolizm alkoholu.  W ośrodkowym układzie nerwowym pierwiastek ten pośrednio może brać udział w modulacji plastyczności synaps, procesach zapamiętywania i uczenia się, a także regulacji pobudzenia i przewodzenia sygnałów[2].

 

Cynk – minerał zdrowia

 
Pomimo wielu pozytywnych zmian, jakie w ostatnich latach nastąpiły w sposobie żywienia polskiego społeczeństwa, tradycyjna dieta Polaków wciąż wykazuje poważne odstępstwa od zaleceń klasycznego kanonu żywieniowego. Nieprawidłowości te dotyczą m.in. zawartości w całodziennych racjach pokarmowych wapnia, fosforu, magnezu, żelaza, cynku i miedzi[3]. Niedobór cynku ze względu na jego udział w metabolizmie kwasów tłuszczowych ma bezpośredni wpływ na wydolność układu odpornościowego zwiększając podatność organizmu na infekcje, alergie oraz niektóre postacie nowotworów[4]. Za wspieranie właściwości przeciwzapalnych organizmu odpowiedzialne są także kwasy omega-3. Większość prac naukowych wykazuje, że wpływają one korzystnie również na układ sercowo-naczyniowy oraz funkcjonowanie osób z zaburzeniami psychicznymi[5]. Dlatego warto, by codzienna dieta zawierała produkty bogate w cynk oraz kwasy omega-3 takie jak sery podpuszczkowe, ciemne pieczywo, kasza gryczana, jaja czy margaryny z dodatkiem olejów roślinnych.
 

 
Cynk, obok żelaza to główny mikroelement niezbędny do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Zbyt mała ilość jonów cynku w organizmie prowadzi do otyłości, zaburzeniu ulega również profil lipidowy (in. tłuszczowy)[6]. Pozwala on w sposób kompleksowy ukazać rzeczywisty stan gospodarki tłuszczowej (lipidowej) w organizmie tj. określić nie tylko poziom cholesterolu całkowitego, ale także jego frakcji LDL (eng. low-density lipoprotein, tzw. cholesterol „zły”), HDL (eng. high-density lipoprotein tzw. cholesterol „dobry”) oraz trójglicerydów.
 
Czytaj także: Dobry” i „zły” cholesterol – co powinieneś wiedzieć?
 

Szacuje się, że aż 61 proc. dorosłych Polaków ma zbyt wysoki poziom cholesterolu. Zdecydowana większość nie zdaje sobie z tego faktu sprawy, tymczasem podwyższony poziom tego związku należy do trzech najważniejszych czynników ryzyka chorób sercowo-naczyniowych oraz wpływa na występowanie innych poważnych dolegliwości. Można zatem stwierdzić, iż cynk to pierwiastek wspiera utrzymanie odpowiedniej masy ciała oraz pomaga zapobiegać chorobom układu sercowo-naczyniowego[7].
 

Zbyt wiele cynku w organizmie może być szkodliwe

 
Nadmiar cynku, podobnie jak innych metali z grupy pierwiastków śladowych, negatywnie wpływa na nasze zdrowie. Badania wykazują, iż jego przyswojenie w ilości przekraczającej zalecenia (wg Instytutu  Żywności i Żywienia 9,4 mg dla mężczyzn, oraz 6,8 mg dla kobiet[8]) np. w postaci owoców czy warzyw, które wyhodowane zostały przy użyciu środków ochronnych zawierających ten pierwiastek może powodować wymioty, osłabienie, niedokrwistość[9]. Ostre objawy zatrucia cynkiem to bóle żołądka, nudności, utrata apetytu, biegunka i bóle głowy. U osób narażonych na długotrwałe działanie pyłu cynkowego i tlenku cynku występuje podrażnienie dróg oddechowych, zaburzenie funkcjonowania przewodu pokarmowego, niedokrwistość, bezsenność, upośledzenie pamięci, zaburzenia słuchu i nadmierna potliwość[10].

 

 

Bibliografia:

HELENA PUZANOWSKA-TARASIEWICZ, LUDMIŁA KUŹMICKA, MIROSŁAW TARASIEWICZ, Funkcje biologiczne wybranych pierwiastków. III. Cynk – składnik i aktywator enzymów, Wyższa Szkoła Kosmetologii i Ochrony Zdrowia w Białymstoku, Zakład Nauk Chemicznych http://phytomedica.pl/pdf/cynk.pdf

 

[1] Maria Szcześniak, Bożena Grimling, Jan Meler, Cynk – pierwiastek zdrowia, tom 70 · nr 7 · 2014

[2] Normy żywienia dla populacji Polski, redakcja naukowa  Mirosław Jarosz, Instytut  Żywności i Żywienia, 2017

[3] IZABELA BOLESŁAWSKA,1 JULIUSZ PRZYSŁAWSKI, MAŁGORZATA SCHLEGEL-ZAWADZKA, MARIAN  GRZYMISŁAWSKI, ZAWARTOŚĆ SKŁADNIKÓW MINERALNYCH W CAŁODZIENNYCH RACJACH POKARMOWYCH KOBIET I MĘŻCZYZN STOSUJĄCYCH DIETĘ TRADYCYJNĄ I „OPTYMALNĄ” – ANALIZA PORÓWNAWCZA, ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2009, 4 (65), 303 – 311

[4] Nadolna B., Kunachowicz M., Iwanow K.: Potrawy. Skład i wartość odżywcza, IŻŻ, W-wa 1994.

[5] Paulina Sicińska, Edyta Pytel, Joanna Kurowska, Maria Koter-Michalak, Suplementacja kwasami omega w różnych  chorobach, Postepy Hig Med Dosw (online), 2015; 69: 838-852, e-ISSN 1732-2693

[6] Marzena Kuras,  Monika Zielińska-Pisklak, Karolina Perz, Łukasz Szeleszczuk, Żelazo i cynk główne mikroelementy niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, lekwpolce.pl

[7] Marzena Kuras,  Monika Zielińska-Pisklak, Karolina Perz, Łukasz Szeleszczuk, Żelazo i cynk główne mikroelementy niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu, lekwpolce.pl

[8] Normy żywienia dla populacji Polski, redakcja naukowa  Mirosław Jarosz, Instytut  Żywności i Żywienia, 2017, s. 372

[9] Kabata-Pendias A., Pendias H.: Biogeochemia pierwiastków śladowych. Wyd. Nauk. PWN, Warszawa, 1999.

[10] Seńczuk W.: (red.), Toksykologia. PZWL. Warszawa, 1990.