Kwas fosforowy – gdzie występuje i czy jest szkodliwy?

 

Kwas fosforowy - gdzie występuje i czy jest szkodliwy?
 

Co to jest kwas fosforowy?

Kwas fosforowy to związek chemiczny, który nie tylko jesteśmy w stanie stworzyć w laboratorium, ale występuje także naturalnie w organizmie człowieka. Znajdziemy go między innymi w związkach wysokoenergetycznych, dostarczających nam energii do pracy i przebiegu wszystkich procesów życiowych, nawet tak podstawowych jak wymiana substancji między komórkami! Kwas fosforowy jest również składnikiem budulcowym naszego organizmu. Tworzy on jedną z najważniejszych struktur – nasz materiał genetyczny!

Jednak jego zastosowanie jest znacznie większe! Kwas fosforowy jest także wykorzystywany w przemyśle i produkcji żywności, gdzie stanowi jeden z wielu dodatków do żywności. Czy zatem warto się go obawiać?

Czy kwas fosforowy jest szkodliwy?

Obawy dotyczące bezpieczeństwa kwasu fosforowego i jego wpływu na zdrowie, wynikają z tego, że jest wykorzystywany zarówno jako dodatek do żywności, jak i środek do odkamieniania rur lub do wyrobu sztucznych nawozów np. superfosfatu. Kwas ortofosforowy (V), czyli E338, jest stosowany jako regulator kwasowości artykułów spożywczych. Znajdziemy go przede wszystkim w napojach gazowanych.

Zgodnie z obecnym stanem wiedzy wszystkie stosowane dodatki do żywności są bezpieczne dla człowieka. Za bezpieczeństwo danej substancji odpowiada fakt, że zanim producent otrzyma zgodę na dodanie go do żywności, muszą zostać przeprowadzone liczne, często trwające latami, badania naukowe. Podczas ich trwania sprawdza się, jak dana substancja wpływa na organizmy żywe i czy nie ma dostępnych danych na temat jej szkodliwości.  Aby dodatek do żywności został wprowadzony do obrotu, konieczne jest udowodnienie braku jego negatywnego działania na organizm człowieka.

Za bezpieczeństwo, a także aktualizację badań naukowych odpowiada szereg organizacji zajmujących się zdrowiem i bezpieczeństwem ludności. Wśród najważniejszych wymieniamy WHO (World Health Organization, czyli Światowa Organizacja Zdrowia), EFSA (The European Food Safety Authority – Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności) i FAO (Food and Agriculture Organization of the United Nations, czyli Organizacja Stanów Zjednoczonych do spraw rolnictwa i wyżywienia).

Co więcej, kwestie dodatków do żywności są uregulowane prawnie, przede wszystkim w:

  • Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008r.
  • Rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 22 listopada 2010r. w sprawie dozwolonych substancji dodatkowych.
  • Rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1331/2008 z dnia 16 grudnia 2008r. ustanawiające jednolitą procedurę wydawania zezwoleń na stosowanie dodatków do żywności, enzymów spożywczych i środków aromatyzujących.
  • Rozporządzeniu Komisji (UE) nr 257/2010 z dnia 25 marca 2010r. ustanawiające program ponownej oceny dopuszczonych dodatków do żywności zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 w sprawie dodatków do żywności.

Czytaj także: Właściwości cynku – za co odpowiada i gdzie go szukać?

Czy warto unikać kwasu fosforowego?

Już XVI – wieczny lekarz – Paracelsus – mawiał: „Wszystkie rzeczy są trujące i nic nie jest bez trucizny. Jedzenie ponad miarę jest również trujące”. Wszystkie substancje, które towarzyszą nam na co dzień i są dla nas niezbędne, mogą stać się trucizną. Doskonałym przykładem jest na przykład woda, która jest nam niezbędna do prawidłowego funkcjonowania każdego dnia. Jednakże jej dawka śmiertelna (LD50) wynosi już 90ml na kg ciała. Oznacza to, że dla osoby o masie ciała 70 kg, wypicie ponad 6 l litrów wody w standardowych warunkach, może skończyć się śmiercią.

Warto podkreślić, że ogromne znaczenie ma nie tylko rodzaj substancji, ale także jej dawka. Jak wskazują eksperci, kwas ortofosforowy jako środek stężony np. wykorzystywany w laboratorium, jest żrący i może powodować oparzenia w bezpośrednim kontakcie. Jednakże analizując bezpieczeństwo tego związku, nie możemy zapomnieć, że aby dany środek został dopuszczony do wykorzystania w żywności, nie może stanowić zagrożenia dla życia i zdrowia człowieka.

W związku z tym, jeśli kwas fosforowy jest obecny w żywności, musi występować w niskich, bezpiecznych stężeniach. Dodatki wykorzystywane w produkcji pożywienia mogą stanowić zagrożenie dla zdrowia, tylko w przypadku ich nadmiernego spożywania.  Sam fosfor powszechnie występuje w żywności. Szczególnie zasobne w ten składnik odżywczy są:

  • produkty mleczne;
  • przetwory zbożowe;
  • mięso;
  • ryby.

Polecamy do czytania: Ryby morskie, jakie korzyści przynosi ich spożywanie?

Niewątpliwe, warto także podkreślić, że produkty zawierające kwas fosforowy, a nie fosfor, to przede wszystkim napoje gazowane, czyli te elementy naszej diety, które warto wyeliminować. Są one bowiem źródłem licznych innych dodatków do żywności, a także mogą zwiększać ryzyko chorób cywilizacyjnych, takich jak choroby układu krążenia czy otyłość. Co więcej, jak wskazują eksperci, kwas fosforowy ma zdolność do wiązania wapnia, przez co zmniejsza jego wchłanianie. U osób predysponowanych lub leczących się z powodu osteoporozy może nasilać ryzyko tej choroby.

Warto unikać produktów będących źródłem kwasu fosforowego. Nie tylko z uwagi na ten składnik, ale dlatego, że nie wnoszą innych wartościowych składników odżywczych do naszej diety. Na co dzień pamiętajmy także, że zgodnie z zaleceniami na temat zdrowej diety, podstawowym wybieranym napojem powinna być woda mineralna. A napoje lub inne produkty zawierające kwas fosforowy, mogą być jedynie mało znaczącym i rzadkim uzupełnieniem zwyczajowej diety.

Optima DHA

Bibliografia

Podręczny słownik chemiczny, Romuald Hassa (red.), Janusz Mrzigod (red.), Janusz Nowakowski (red.). Videograf II, 2004, s. 213–214

M. Drożdżewski. Dodatki do żywności a ogólnie pojęte bezpieczeństwo. Bezpieczeństwo w inżynierii procesowej VII studenckie seminarium. Łódź 2017.

Zdzisław E. Sikorski i wsp. „Chemia żywności”. Wydawnictwo Naukowo-Techniczne 2006, s. 510.

Nowak D. i wsp.: Fosfor w produktach spożywczych, Przemysł Spożywczy, 2009; 63:10:47 – 50.

M. Jarosz i wsp. Piramida Zdrowego Żywienia i Aktywności fizycznej dla dorosłych. Instytut Żywności i Żywienia 2016.

Strona optymalnewybory.pl służy wyłącznie celom edukacyjnym, ma charakter informacyjny i nie stanowi porady medycznej, ani zastępstwa konsultacji z lekarzem. Optymalnewybory nie ponoszą odpowiedzialności wynikającej z zastosowania informacji zamieszczonych w witrynie.