Hipercholesterolemia rodzinna: jak ją rozpoznać i co robić?

Redakcja

15.09.2025

6 minut czytania

Przyczyną miażdżycy są zaburzenia profilu lipidowego. Zapewne zdarzyło Ci się słyszeć, że w największej mierze odpowiada za nie styl życia, a zwłaszcza dieta. Jednak w niektórych przypadkach problemy z cholesterolem mają podłoże genetyczne. Dowiedz się, czym jest hipercholesterolemia rodzinna i jak postępować w takim przypadku.

Co to jest hipercholesterolemia rodzinna?

Hipercholesterolemia rodzinna to jedno z najczęściej występujących zaburzeń genetycznych na świecie. Szacuje się, że choruje na nie ok. 10 milionów osób, z czego nawet 40% może o tym nie wiedzieć[1]. W Polsce szacunkowo z tym stanem może mierzyć się ok. 80-160 tys. osób[2].

W przeciwieństwie do „zwykłych” problemów z cholesterolem, które są następstwem niezdrowego stylu życia, w tym przypadku winne są mutacje genów. To one powodują, że organizm nie radzi sobie z prawidłowym przetwarzaniem cholesterolu. Stan ten prowadzi do jego nadmiernego gromadzenia się we krwi[3].

Problem polega na tym, że stężenia cholesterolu całkowitego oraz „złego” cholesterolu LDL są znacznie podwyższone już od urodzenia[4].  Jak bardzo? W postaci heterozygotycznej – a więc gdy mutacja dotyczy tylko jednego z genów – średnie stężenie cholesterolu całkowitego wynosi od 300 do 500 mg/dl, a przy homozygotycznej – dochodzi nawet do 1000 mg/dl[5]. To wartości drastycznie przekraczające normy, które u zdrowych osób wynoszą poniżej 200 mg/dl[6].

Dlaczego hipercholesterolemia rodzinna to tak poważne zagrożenie? Odpowiedź jest prosta: prowadzi do przyśpieszonego rozwoju miażdżycy i chorób serca[7]. Śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych u osób z tym zaburzeniem między 20. a 39. rokiem życia jest aż 100-krotnie wyższa niż w populacji ogólnej[8]. Tego zjawiska nie można więc lekceważyć.

Sprawdź też: co mówi dietetyczka o roli steroli roślinnych [Wideo], jak obniżyć cholesterol dietą [Wideo], jak choroby tarczycy wpływają na cholesterol oraz jakie są zagrożenia dla lipidogramu w święta.

Sprawdź też: cholesterol a bóle nóg, tarczyca a cholesterol, roślinne zamienniki mięsa, jesienna dieta, menopauza a cholesterol.

Czy wiesz, że Optima Cardio Active

zawiera naturalne sterole roślinne skutecznie obniżające poziom cholesterolu już po trzech tygodniach codziennego stosowania? W tak niedługim czasie poziom cholesterolu we krwi może się zmniejszyć nawet o 10%.

Dowiedz się więcej

Jak rozpoznaje się hipercholesterolemię rodzinną?

Podstawą rozpoznania hipercholesterolemii rodzinnej jest oczywiście lipidogram – badanie, które pokazuje stężenia poszczególnych frakcji cholesterolu we krwi. Jednak sama liczba to nie wszystko. Lekarze zwracają uwagę na kilka istotnych wskaźników. Objawy fizyczne mogą obejmować charakterystyczne zmiany skórne zwane żółtakami, które pojawiają się zwłaszcza w ścięgnach Achillesa, na powiekach, kolanach czy łokciach. U niektórych osób można zaobserwować także rąbek starczy rogówki – białawy pierścień wokół tęczówki[9].

Przy diagnostyce ważny jest też wywiad rodzinny. Jeśli w rodzinie występowały przedwczesne zawały serca – u mężczyzn przed 55. rokiem życia, u kobiet przed 65. – to istotnie zwiększa prawdopodobieństwo zdiagnozowania hipercholesterolemii rodzinnej[10].

Jeśli natomiast w rodzinie występowały zdiagnozowane przypadki tej choroby – u dziecka pierwsze oznaczenie lipidogramu zaleca się już między 2. a 11. rokiem życia[11]. Warto przy tym wiedzieć, że w postaci homozygotycznej podwyższone stężenie cholesterolu można wykryć już u noworodków, a charakterystyczne żółtaki mogą pojawić się w ciągu kilku pierwszych miesięcy życia[12].

Czy wiesz, że Optima Cardio Active

zawiera naturalne sterole roślinne skutecznie obniżające poziom cholesterolu już po trzech tygodniach codziennego stosowania? W tak niedługim czasie poziom cholesterolu we krwi może się zmniejszyć nawet o 10%.

Dowiedz się więcej

Jak wygląda postępowanie przy hipercholesterolemii rodzinnej?

Nie ma żadnych wątpliwości, że hipercholesterolemia rodzinna stanowi poważne zagrożenie dla zdrowia. Dlatego niezwykle istotna jest uważna troska o styl życia, a także przyjmowanie zaleconych leków w razie potrzeby.

Zmiany w stylu życia

Dieta przy hipercholesterolemii rodzinnej jest absolutną podstawą. Przede wszystkim zaleca się ograniczenie spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych do mniej niż 7% ogółu energii oraz cholesterolu pokarmowego do poniżej 200 mg dziennie[13]. Warto zatem ograniczyć czerwone mięso, tłusty nabiał czy smażone potrawy, a zwiększyć spożycie warzyw, owoców i ryb morskich.

Szczególną rolę odgrywają sterole roślinne. Te naturalne substancje obniżają poziom „złego” cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[14]. Znajdziesz je np. w miękkiej margarynie kubkowej Optima Cardio.

Równie ważna jest aktywność fizyczna – zgodnie z zaleceniami WHO minimum 150 minut tygodniowo średnio intensywnego wysiłku. To mniej niż 30 minut dziennie[15]! Może to być spacer, jazda na rowerze, pływanie czy praca w ogrodzie. Liczy się każda forma ruchu.

Jakie leki się stosuje? Zazwyczaj przy stwierdzeniu hipercholesterolemii rodzinnej potrzebne jest leczenie farmakologiczne. W niektórych przypadkach może być prowadzone nawet od 8. roku życia[16]. To, jakie leki dobierze specjalista, zależy od stanu zdrowia. Podaje się m.in. statyny, często z lekami skojarzonymi – np. ezetimibem, który hamuje wchłanianie cholesterolu z jelit, a w najcięższych przypadkach również stosuje się LDL-aferezę[17].

Hipercholesterolemia rodzinna to nie wyrok, ale stan, który wymaga nieustannej uwagi. Pamiętaj jednak, że przypadki takich zaburzeń genetycznych są stosunkowo rzadkie. W większości przypadków podstawą ograniczenia do minimum ryzyka miażdżycy jest zdrowy styl życia. Weź więc pod uwagę opisane powyżej zasady zawsze, gdy chcesz zadbać o swój profil lipidowy i serce.

Czytasz nas regularnie?

Dodaj Optymalne Wybory do preferowanych źródeł w Google, a nasze artykuły będą częściej pojawiać się w Twoich wynikach wyszukiwania.

Dodaj do preferowanych źródeł w Google

 

 

 

[1] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna

[2] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna

[3] Węgrzyn A, Lewandowski P, Taszner M, Gruchała M, Rynkiewicz A. Hipercholesterolemia rodzinna – problemy diagnostyczne i terapeutyczne chorych z bardzo wysokim ryzykiem. Przewodnik Lekarza. 2013.

[4] Węgrzyn A, Lewandowski P, Taszner M, Gruchała M, Rynkiewicz A. Hipercholesterolemia rodzinna – problemy diagnostyczne i terapeutyczne chorych z bardzo wysokim ryzykiem. Przewodnik Lekarza. 2013.

[5] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[6] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/103924,cholesterol-i-triglicerydy-panel-lipidowy

[7] Węgrzyn A, Lewandowski P, Taszner M, Gruchała M, Rynkiewicz A. Hipercholesterolemia rodzinna – problemy diagnostyczne i terapeutyczne chorych z bardzo wysokim ryzykiem. Przewodnik Lekarza. 2013.

[8] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[9] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna

[10] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[11] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[12] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[13] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

[14] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can

[15] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

[16] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

[17] Myśliwiec M, Walczak M, Małecka-Tendera E, et al. Postępowanie w rodzinnej hipercholesterolemii u dzieci i młodzieży. Stanowisko Forum Ekspertów Lipidowych. Kardiologia Polska. 2013;71(10):1099-1105.

Najpopularniejsze artykuły

Witamina C (kwas L-askorbinowy) - czy potrzebujemy ją suplementować?

Witamina C (kwas L-askorbinowy) – czy potrzebujemy ją suplementować?

Witaminy to związki o różnorodnej budowie i funkcjach. Większości z nich nie jesteśmy w stanie wytworzyć samodzielnie, […]

Nordic walking

Cholesterol w grudniu – dlaczego często rośnie zimą i jak temu zapobiec?

Nawet o 20% może wzrosnąć poziom cholesterolu w okresie świąt – to efekt mniejszej aktywności i tłustszych potraw. Szczególnie osoby po 40. roku życia powinny monitorować swój lipidogram zimą. Podpowiadamy, jak cieszyć się Bożym Narodzeniem bez ryzyka dla serca. Zima a cholesterol – jaki jest związek? Wzrost poziomu cholesterolu nie wynika bezpośrednio ze zmiany warunków […]

Profilaktyka serca – kiedy iść do kardiologa? – infografika

Profilaktyka serca – kiedy iść do kardiologa? [Infografika]

Choroby układu sercowo-naczyniowego to główna przyczyna zgonów w Polsce. Wielu pacjentów zbyt długo zwleka z wizytą u specjalisty – dowiedz się, kiedy naprawdę warto iść do kardiologa i jak się do tej wizyty przygotować. Kiedy lekarz POZ skieruje Cię do kardiologa? Lekarz pierwszego kontaktu może skierować Cię do kardiologa, gdy stwierdzi kilka czynników ryzyka chorób […]

Przeczytaj także

Czy dieta wegetariańska pomaga obniżyć poziom cholesterolu?

2021-10-27 Lektura tego artykułu zajmie 2 minuty Nawet 60% Polaków zmaga się z podwyższonym stężeniem cholesterolu we […]

Kompozycja zdrowego posiłku przyjaznego sercu: pełnoziarniste pieczywo z margaryną, warzywa, awokado, ryba i orzechy

Jak komponować posiłki, by utrzymać stabilny poziom lipidów?

To, co jesz, ma ogromny wpływ na Twoje zdrowie, w tym na profil lipidowy i poziom cholesterolu. Zastanawiasz się, jak zadbać o prawidłowe wyniki lipidogramu, a co za tym idzie – o profilaktykę miażdżycy? Mamy dla Ciebie kilka wskazówek dotyczących komponowania posiłków. Sprawdź, jak planować codzienny jadłospis, aby służył sercu. Zdrowe tłuszcze: podstawa dla prawidłowego […]

Podwyższony cholesterol – jakie to może mieć konsekwencje dla zdrowia?

2021-04-10 Lektura tego artykułu zajmie 5 minut. Obecność cholesterolu LDL we krwi nie oznacza niczego złego, dopóki […]

Powiązane artykuły

11.07.2021

Wegetarianizm. Czy pomaga utrzymać prawidłowy poziom dobrego cholesterolu?

3 minuty czytania

5,00

2.05.2021

Kwas fosforowy – gdzie występuje i czy jest szkodliwy?

4 minuty czytania

5,00

27.04.2020

Udar mózgu – jak rozpoznać objawy i ocalić komuś życie?

3 minuty czytania

Najczęściej zadawane pytania

Charakterystycznymi objawami hipercholesterolemii rodzinnej są zmiany skórne zwane żółtakami, które pojawiają się zwłaszcza w ścięgnach Achillesa, na powiekach, kolanach czy łokciach. U niektórych osób można zaobserwować także rąbek starczy rogówki – białawy pierścień wokół tęczówki. Kluczowym wskaźnikiem jest znacznie podwyższone stężenie cholesterolu całkowitego (300-500 mg/dl w postaci heterozygotycznej, nawet 1000 mg/dl w homozygotycznej) oraz cholesterolu LDL już od urodzenia. Ważny jest wywiad rodzinny – przedwczesne zawały serca u mężczyzn przed 55. rokiem życia i kobiet przed 65. rokiem życia.

Jeśli w rodzinie występowały zdiagnozowane przypadki hipercholesterolemii rodzinnej, u dziecka pierwsze oznaczenie lipidogramu zaleca się już między 2. a 11. rokiem życia. W postaci homozygotycznej (najcięższej) podwyższone stężenie cholesterolu można wykryć już u noworodków, a charakterystyczne żółtaki mogą pojawić się w ciągu kilku pierwszych miesięcy życia. Wczesna diagnostyka jest kluczowa, ponieważ śmiertelność z przyczyn sercowo-naczyniowych między 20. a 39. rokiem życia jest u chorych osób aż 100-krotnie wyższa niż w populacji ogólnej.

Tak, dieta jest absolutną podstawą postępowania, choć sama może nie wystarczyć i wymaga wsparcia lekami. Zaleca się ograniczenie nasyconych kwasów tłuszczowych do mniej niż 7% ogółu energii oraz cholesterolu pokarmowego do poniżej 200 mg dziennie. Należy ograniczyć czerwone mięso, tłusty nabiał i smażone potrawy, a zwiększyć spożycie warzyw, owoców i ryb morskich. Szczególnie pomocne są sterole roślinne, które obniżają cholesterol LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g. Równie ważna jest aktywność fizyczna – minimum 150 minut tygodniowo.

Nie znalazłeś informacji, które Cię interesują?

Zadaj pytanie
Optima lady