Poziom cholesterolu to jeden z istotnych parametrów, które warto monitorować. Nieprawidłowości w lipidogramie – zwłaszcza utrzymujące się przez dłuższy czas – mogą prowadzić do rozwoju miażdżycy, a w konsekwencji do wielu chorób sercowo-naczyniowych. Czy jednak profil lipidowy jest skorelowany z wiekiem? Wyjaśniamy i obalamy mity.
Wysoki poziom cholesterolu – problem, który dotyczy wyłącznie dorosłych?
Dyslipidemia, czyli zaburzenia poziomu cholesterolu i innych parametrów lipidowych, kojarzy się przede wszystkim z osobami dorosłymi, i to w podeszłym wieku. Jak jednak jest naprawdę? W rzeczywistości zdarza się, że wysoki cholesterol dotyka również dzieci.
Problem może dotyczyć np. osób zmagających się z hipercholesterolemią rodzinną. Jest to dziedziczna choroba genetyczna, która wiąże się ze zwiększeniem stężenia cholesterolu całkowitego, a także frakcji LDL, czyli tzw. złego cholesterolu[1]. Stan taki może towarzyszyć dziecku już od pierwszych lat życia, co oznacza, że zmiany miażdżycowe mogą rozwinąć się nawet w okresie nastoletnim, mniej więcej w 11. roku życia[2]. Schorzenie to nie jest częste, gdyż dotyka ok. 0,4% populacji (co w Polsce przekłada się na ok. 80 000 osób), jednak stanowi ono dowód na to, że problemy z profilem lipidowym nie są wyłącznie wyzwaniem podeszłego wieku.
Ponadto, jak pokazują badania, pierwsze zmiany miażdżycowe (wynikające z zaburzeń profilu lipidowego) mogą się pojawić nawet w dzieciństwie – bez względu na przyczynę ich powstania[3].
Wysoki poziom cholesterolu u kobiet – wiek ma znaczenie
Gdy mowa o zależności między wiekiem a poziomem cholesterolu, nie sposób pominąć kwestii zmian hormonalnych, których doświadczają kobiety w okresie menopauzy. Proces ten, rozpoczynający się zazwyczaj ok. 45.-50. roku życia, wiąże się ze spadkiem poziomu estrogenów[4]. Wbrew pozorom, stan ten nie wiąże się wyłącznie z zakończeniem menstruacji czy okresu zdolności do zajścia w ciążę.
Dobrze opisanym zjawiskiem jest dyslipidemia menopauzalna. Badania pokazują, że u kobiet w okresie między 40. a 60. roku życia poziom „złego” cholesterolu LDL wzrasta przeciętnie o 2 mg/dl rocznie[5]. Naukowcy wskazują, że przyczyną może być zmniejszenie stężenia estradiolu, a w efekcie – aktywności receptorów wysokiego powinowactwa na komórce miąższowej wątroby, odpowiadającego za usuwanie z krążenia lipoprotein LDL[6]. Jednocześnie po menopauzie obserwuje się spadek stężenia „dobrego” cholesterolu HDL. Oznacza to, że w okresie przekwitu panie powinny zwracać szczególną uwagę na wyniki lipidogramu oraz na profilaktykę dyslipidemii.
Profilaktyka dyslipidemii – ważna przez całe życie
Jak pokazują powyższe obserwacje, nigdy nie jest za wcześnie, aby zadbać o zapobieganie nieprawidłowemu poziomowi cholesterolu. Warto pamiętać, że miażdżyca, która jest konsekwencją dyslipidemii, często rozwija się przez wiele lat, nie dając żadnych objawów[7]. Dlatego warto pamiętać o prostych do wprowadzenie w życie zasadach, które zwiększają szanse na długie życie w zdrowiu oraz dobrym samopoczuciu.
Pamiętaj zatem, żeby:
- regularnie wykonywać lipidogram, czyli oznaczenie poziomu cholesterolu – osoby z obciążeniem genetycznym, np. hipercholesterolemią rodzinną, powinny przejść pierwsze badanie nawet w wieku 9-11 lat[8], a te bez takiej historii, w ramach badań przesiewowych najpóźniej po 40. r.ż. dla mężczyzn i po 50. r.ż. dla kobiet;
- w przypadku podwyższonego cholesterolu wprowadzić do diety sterole roślinne, które stanowią podstawę leczenia – te naturalne substancje obniżają poziom „złego” cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[9]; znajdziesz je np. w miękkiej margarynie kubkowej Optima Cardio;
- zadbać o zdrowo zbilansowaną dietę – a dokładniej o spożywanie nienasyconych kwasów tłuszczowych, które pomagają obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL[10], a w szczególności omega-3, które pomagają podwyższyć poziom „dobrego” cholesterolu HDL i obniżyć poziom trójglicerydów[11]; istotne jest również zwiększenie podaży błonnika pokarmowego[12] oraz ograniczenie do minimum spożycia czerwonego mięsa i tłustego nabiału, które są źródłem tłuszczów nasyconych oraz w wielu przypadkach (np. wołowina, tłusty nabiał, masło[13]) – tłuszczów trans o wysokim potencjale aterogennym;
- zatroszczyć się o regularną aktywność – zalecenia WHO wskazują, że wystarczy nawet średnio intensywny ruch przez ok. 150 minut tygodniowo, co daje mniej niż 30 minut dziennie przeznaczonych np. na spacer, pływanie, jazdę na rowerze czy nawet domowe porządki[14].
Przestrzeganie tych kilku prostych zasad może być nieocenionym wsparciem dla serca i zwiększać szanse na utrzymanie prawidłowego profilu lipidowego. Pamiętaj o nich na co dzień – to prosty sposób, by skutecznie chronić się przed miażdżycą!
[1] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna
[2] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/140975,hipercholesterolemia-rodzinna
[3] https://www.termedia.pl/Dyslipidemia-menopauzalna-8211-patogeneza-i-leczenie,8,1502,1,1.html
[4] https://www.mp.pl/pacjent/ginekologia/menopauza/262054,menopauza
[5] https://www.termedia.pl/Dyslipidemia-menopauzalna-8211-patogeneza-i-leczenie,8,1502,1,1.html
[6] https://www.termedia.pl/Dyslipidemia-menopauzalna-8211-patogeneza-i-leczenie,8,1502,1,1.html
[7] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca-objawy-przyczyny-i-leczenie
[8] https://podyplomie.pl/medical-tribune/27367,jak-i-kiedy-przeprowadzac-badanie-lipidowe-u-pacjentow
[9] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[10] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci
[11] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/72288,kwasy-tluszczowe-omega-3-i-omega-6-zrodla-i-wlasciwosci
[12] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62073,zaburzenia-lipidowe
[13] https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/izomery-trans-warto-wiedziec/
[14] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
