Nieoczywiste przyczyny wysokiego cholesterolu we krwi

Przyzwyczailiśmy się do łączenia wysokiego cholesterolu we krwi z nieprawidłową dietą. W tłustych i wysokokalorycznych posiłkach upatrujemy oczywistej przyczyny podwyższonego cholesterolu, który w powszechnym przeświadczeniu automatycznie wiąże się też z nadwagą. Czy to na pewno cała prawda? Choć nawyki żywieniowe mogą mieć wpływ na podwyższanie poziomu cholesterolu, istnieje wiele nieoczywistych przyczyn takiego stanu organizmu. Zapoznaj się z nimi w poniższym tekście.

Czym jest cholesterol?

Cholesterol to lipid służący między innymi do budowania błon komórkowych, bierze też udział w produkcji niektórych hormonów i kwasów żółciowych. Jego obecność w organizmie człowieka jest niezbędna dla jego prawidłowego funkcjonowania. (1) Występuje w kilku frakcjach, dzielących się pod względem gęstości, które mają różny wpływ na organizm.

Sprawdź również: Dobry i zły cholesterol – co powinieneś wiedzieć?

Cholesterol LDL a HDL – czym się różnią?

Cholesterol o wysokiej gęstości (HDL), nazywany też „dobrym cholesterolem”, ma pozytywne, ochronne działanie, (2) podczas gdy cholesterol o niskiej gęstości (LDL), jeśli występuje w nadmiarze i przez długi czas, może prowadzić do chorób układu sercowo-naczyniowego. (3) Kiedy mówimy o podwyższonym stężeniu cholesterolu, mamy więc na myśli głównie podwyższony poziom frakcji LDL.

Cholesterol całkowity podwyższony – przyczyny wysokiego poziomu cholesterolu we krwi

Jako typowe przyczyny wysokiego cholesterolu wymienia się przede wszystkim nieodpowiednią dietę, nadwagę oraz przewlekły stres. (4) Nie wyczerpują one jednak katalogu przyczyn powodujących ten stan, istnieją bowiem nieoczywiste przyczyny wysokiego stężenia cholesterolu, które warto poznać. Nawet u osób na co dzień prowadzących zdrowy styl życia i wdrażających odpowiednio zbilansowaną dietę, która wyklucza szkodliwe dla organizmu składniki, poziom stężenia cholesterolu może być podwyższony.

Zatem jak dowiedzieć się, czy problem wysokiego cholesterolu dotyczy również nas? Istotną rolę w zdiagnozowaniu hipercholesterolemii odgrywają badania profilaktyczne, które są jedynym sposobem na potwierdzenie podwyższonego poziomu cholesterolu we krwi. Lipidogram, to proste badanie krwi wskazujące poziom cholesterolu LDL i HDL, które jest podstawą do dalszego diagnozowania przyczyny jego wysokiego stężenia.

Przeczytaj także: Objawy podwyższonego cholesterolu

Genetyczne przyczyny wysokiego cholesterolu

Jeśli pacjent cierpi na wysoki cholesterol, przyczyna może leżeć po stronie genetyki. Chorobę genetyczną odpowiedzialną za taki stan nazywa się hipercholesterolemią rodzinną. Polega ona na mutacji genu LDLR, który osłabia lub niweluje funkcję receptora LDL w wątrobie, czyli spowalnia usuwanie LDL z krążenia. W efekcie cholesterol krąży w organizmie przez ok. 4,5 dnia (u zdrowego człowieka: 2,5 dnia), co sprzyja jego nadmiernemu gromadzeniu. (5)

Hipercholesterolemia rodzinna – jak obniżyć cholesterol?

W przypadku hipercholesterolemii rodzinnej podwyższony poziom cholesterolu może być różny. Zależy on od ilości receptorów LDL i ich funkcjonalności. Hipercholesterolemia rodzinna znacząco zmniejsza wrażliwość pacjentów na leki obniżające stężenie cholesterolu (przez co istnieje konieczność podawania ich w wyższych dawkach). Zmiany w diecie w tym przypadku są niezbędne, jednak nie zawsze da się całkowicie obniżyć stężenie cholesterolu. (6) W bardziej zaawansowanych przypadkach stosuje się hemaferezę, czyli pozaustrojowe usuwanie LDL, a w skrajnych – przeszczep wątroby. (7)

Choroby i leki zwiększające poziom cholesterolu we krwi

Przyczyny wysokiego cholesterolu mogą leżeć także w chorobach lub przyjmowanych lekach.

Zwiększony poziom cholesterolu obserwujemy między innymi przy:

• cukrzycy typu 2,
• gammopatii monoklonalnej (paraproteinemii),
• zespole nerczycowym (zespole nefrotycznym),
• zespole Cushinga,
• niedoczynności tarczycy,
• jadłowstręcie psychicznym (anoreksji).

Anoreksja a wysoki cholesterol we krwi

Istnieje powszechne przekonanie, że zwiększony poziom cholesterolu towarzyszy jedynie otyłości. Faktycznie, otyłość jest chorobą, przy której stężenie cholesterolu zwykle rośnie, jednak w przypadku anoreksji przyczyny są inne – cholesterol nie jest dostarczany w diecie wraz z produktami spożywczymi, przez co jest on kompensacyjnie wytwarzany głównie przez wątrobę i może powodować taki stan. (8)

Podwyższony cholesterol a przyjmowanie leków

Podwyższone stężenie cholesterolu może się także pojawić u pacjentów stosujących niektóre leki, takie jak:

• diuretyki tiazydowe,
• cyklosporyna,
• leki beta-adrenolityczne,
• glukokortykoidy,
• leiki przeciwpsychotyczne,
• kwas retinowy,
• leki przeciwdrgawkowe,
• leki na HIV,
• interferony. (4, 9)

Nawyki żywieniowe i styl życia – przyczyny wysokiego poziomu cholesterolu

Styl życia ma znaczący wpływ na stężenie cholesterolu we krwi. Najczęściej podejmowaną kwestią jest oczywiście dieta, ponieważ duża podaż cholesterolu frakcji LDL może zwiększyć jego stężenie w organizmie człowieka. Dlatego chcąc obniżyć cholesterol, należy przede wszystkim zmienić nawyki żywieniowe, zrezygnować z tłustych, smażonych potraw, szczególnie mięsnych i zastąpić je pożywieniem pochodzenia roślinnego, a tłuszcze odzwierzęce (jak masło i smalec) zamienić na tłuszcze roślinne (oleje i margaryny ze sterolami roślinnymi).

Sterole roślinne w diecie cholesterolowej

Produkty roślinne i żywność funkcjonalna – głównie margaryny, jogurty i napoje mleczne – zawierają sterole roślinne, bioaktywne składniki występujące w roślinach, które są najskuteczniejszym, naturalnym sposobem obniżania cholesterolu, niezależnie od przyczyny jego podwyższonego poziomu, a także zwiększają efektywność obniżenia cholesterolu u osób stosujących leki (statyny). Fitosterole mają budowę podobną do cholesterolu, dzięki czemu rywalizują z jego cząsteczkami i zmniejszają wchłanianie w jelitach cholesterolu dostarczanego z pożywieniem. Badania kliniczne wykazały, że dzienna dawka steroli roślinnych od 1,5 do 2,4 g pozwala skutecznie obniżać cholesterol LDL nawet o 7-10% w ciągu 2-3 tygodni.

Sprawdź: Sterole i stanole roślinne – czym są i jak wpływają na zdrowie? 

Oprócz tego bardzo istotne jest uwzględnienie w codziennym jadłospisie produktów bogatych w błonnik pokarmowy, który wspiera profilaktykę obniżania cholesterolu. (10)

Profilaktyka obniżenia cholesterolu – umiarkowana aktywność fizyczna i rezygnacja z używek

Poza tym istotnym czynnikiem wpływającym na stężenie cholesterolu jest aktywność fizyczna. Wiąże się ona również z masą ciała. U pacjentów z nadwagą utrata każdego kilograma pozwala obniżyć poziom LDL średnio o 0,8 mg/dl. (11) Do pozostałych elementów stylu życia, jakie zwiększają ryzyko podwyższonego stężenia cholesterolu, należą palenie papierosów i picie alkoholu. (12) Badania z 2010 roku wykazały także zależność pomiędzy podwyższonym cholesterolem a samotnością. (13)

Bibliografia

1. Durrington, P. “Dyslipidaemia”. The Lancet. 362 (9385): 717–31.
2. Kontush A, Chapman MJ. “Antiatherogenic small, dense HDL – guardian angel of the arterial wall?”. Nat Clin Pract Cardiovasc Med. 3 (3): 144–53.
3. Carmena R, Duriez P, Fruchart JC. “Atherogenic lipoprotein particles in atherosclerosis”. Circulation. 109 (23 Suppl 1): III2–7.
4. Bhatnagar D, Soran H, Durrington PN. “Hypercholesterolaemia and its management”. BMJ. 337: a993.
5. Repas TB, Tanner JR. “Preventing early cardiovascular death in patients with familial hypercholesterolemia”. J Am Osteopath Assoc. 114 (2): 99–108.
6. Peter O. Kwiterovich, Donald S. Fredrickson, Robert I. Levy, Familial Hypercholesterolemia (One Form of Familial Type II Hyperlipoproteinemia) A STUDY OF ITS BIOCHEMICAL, GENETIC, AND CLINICAL PRESENTATION IN CHILDHOOD, „The Journal of Clinical Investigation”, 53 (5), 1974.
7. Rader DJ, Cohen J, Hobbs HH. “Monogenic hypercholesterolemia: new insights in pathogenesis and treatment”. J. Clin. Invest. 111 (12): 1795–803.
8. Nordestgaard, Børge G.; Langsted, Anne; Mora, Samia; Kolovou, Genovefa; Baum, Hannsjörg; Bruckert, Eric; Watts, Gerald F.; Sypniewska, Grazyna; Wiklund, Olov. “Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points-a joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine”. European Heart Journal. 37 (25): 1944–1958.
9. Herink, Megan; Ito, Matthew K. “Medication Induced Changes in Lipid and Lipoproteins”. In De Groot, Leslie J.; Chrousos, George; Dungan, Kathleen; Feingold, Kenneth R.; Grossman, Ashley; Hershman, Jerome M.; Koch, Christian; Korbonits, Márta; McLachlan, Robert (eds.). Endotext. South Dartmouth (MA): MDText.com, Inc.
10. Bhattarai, N; Prevost, AT; Wright, AJ; Charlton, J; Rudisill, C; Gulliford, MC. “Effectiveness of interventions to promote healthy diet in primary care: systematic review and meta-analysis of randomised controlled trials”. BMC Public Health. 13: 1203.
11. Ito MK, McGowan MP, Moriarty PM. “Management of familial hypercholesterolemias in adult patients: recommendations from the National Lipid Association Expert Panel on Familial Hypercholesterolemia”. J Clin Lipidol. 5 (3 Suppl): S38–45.
12. Mannu, GS; Zaman, MJ; Gupta, A; Rehman, HU; Myint, PK. “Evidence of lifestyle modification in the management of hypercholesterolemia”. Current Cardiology Reviews. 9 (1): 2–14.
13. Cacioppo, J.; Hawkley, L. “Loneliness Matters: A Theorectical and Empirical Review of Consequences and Mechanisms”. Annals of Behavioral Medicine. 40 (2): 218–227.