Czasami żyje się z nim nieświadomie przez wiele lat – bez odczuwania żadnych wyraźnych objawów. Tymczasem w organizmie niepostrzeżenie zachodzą nieodwracalne zmiany, które mogą mieć nawet śmiertelne konsekwencje. O jaką chorobę chodzi? O nadciśnienie tętnicze. Dowiedz się, czym dokładnie jest, jak je rozpoznać i leczyć.
Nadciśnienie tętnicze: co to jest?
Aby zrozumieć powód, dla którego nadciśnienie tętnicze jest uznawane za cichego zabójcę, warto przyjrzeć się procesowi przepływu krwi w organizmie. Odbywa się on w układzie krwionośnym, który można porównać do sieci rur (tętnic i żył) napędzanych przez pompę (serce). Krew przepływa przez tę sieć z określonym naciskiem na ściany naczyń krwionośnych. Ten nacisk można właśnie nazwać ciśnieniem[1].
Obserwuje się dwa typy ciśnienia:
- skurczowe, czyli to pojawiające się podczas wtłaczania krwi do aorty i dużych tętnic z lewej komory serca; jest ono najwyższym, jakie występuje w danym cyklu pracy mięśnia sercowego;
- rozkurczowe, następujące (zgodnie z nazwą) przy rozkurczu lewej komory serca; jest ono najniższym możliwym w danym cyklu[2].
Wartości ciśnienia skurczowego oraz rozkurczowego nie są stałe. Zmieniają się w cyklu dobowym, co ma związek np. z aktywnością fizyczną, stresem, wysiłkiem organizmu wkładanym w zjedzenie posiłku czy spożyciem konkretnych pokarmów. Ciśnienie może być wyższe lub niższe. Problem zaczyna się jednak, kiedy wartości przewyższające przyjęte normy utrzymują się przez dłuższy czas.
Mówiąc dokładniej, nadciśnienie tętnicze diagnozuje się, jeśli średnie wartości uzyskane podczas pomiarów dokonywanych przez personel medyczny co najmniej dwukrotnie, podczas różnych wizyt, przekraczają:
- 140 mmHg dla ciśnienia skurczowego;
- 90 mmHg dla ciśnienia rozkurczowego.
Co ważne, nadciśnienie diagnozuje się, nawet jeśli tylko jedna z tych wartości jest przekroczona.
Dlaczego nadciśnienie tętnicze jest takie groźne?
Ciśnienie tętnicze to, w uproszczeniu, siła, z jaką krew „napiera” na ścianki naczyń krwionośnych. Na tej podstawie można wyobrazić sobie, jakie konsekwencje niesie za sobą długotrwałe, intensywne obciążenie tętnic i żył, a co za tym idzie – narządów. Niekontrolowane nadciśnienie może doprowadzić do poważnych powikłań. Są to m.in.:
- przerost lewej komory serca;
- przyspieszenie rozwoju miażdżycy w tętnicach szyjnych, wieńcowych, nerkowych oraz tętnicach kończyn dolnych;
- zwiększenie sztywności tętnic;
- upośledzenie czynności nerek;
- rozwarstwienia aorty;
- zmiany w naczyniach krwionośnych siatkówki oka[3].
W ogólnym rozrachunku można powiedzieć, że niekontrolowane nadciśnienie zwiększa ryzyko zgonu z przyczyn naczyniowych.
Jak rozpoznać nadciśnienie tętnicze?
Najprostszym sposobem na rozpoznanie nadciśnienia tętniczego jest oczywiście wykonanie pomiarów ciśnienia. Najlepiej, aby przeprowadził je pracownik ochrony zdrowia, np. lekarz czy pielęgniarka, przy wykorzystaniu profesjonalnego, certyfikowanego sprzętu. Warto jednak pamiętać, że wówczas może się pojawić tzw. syndrom białego fartucha – a zatem podwyższenie się ciśnienia spowodowane stresem związanym z wykonywaniem pomiaru[4].
Dlatego warto także obserwować ten parametr w warunkach domowych – koniecznie po co najmniej 5-minutowym odpoczynku w pozycji siedzącej i po minimum 30-minutowej przerwie od spożywania kawy, palenia papierosów czy przyjmowania innych substancji pobudzających[5].
Co poza pomiarami może wskazywać na problemy ze zbyt wysokim ciśnieniem krwi? Symptomy nie są jednoznaczne i zawsze takie same. Wręcz przeciwnie – na ogół nadciśnienie przebiega bezobjawowo[6]. Powodami do niepokoju i diagnostyki w tym kierunku mogą być jednak m.in.:
- bóle głowy – zwłaszcza „uciskowe”;
- zaburzenia snu;
- łatwe męczenie się[7].
Jeżeli zatem doświadczasz takich problemów, warto zmierzyć ciśnienie i pomyśleć o wizycie u lekarza.
Nadciśnienie tętnicze to nie wyrok. Przejmij nad nim kontrolę!
Zmagasz się z nadciśnieniem tętniczym? To problem, z którym można sobie poradzić. Jak?
Zadbaj o zdrowo zbilansowaną dietę
Najlepiej sprawdzi się model żywieniowy bazujący na zasadach DASH – trzymanie się ich może pomóc obniżyć ciśnienie rozkurczowe średnio o 2,6 mmHg, a skurczowe o 5,2 mmHg[8]. Stawia się w nim nacisk na:
- nienasycone tłuszcze roślinne zamiast zwierzęcych, bogatych w tłuszcze trans i nasycone (np. oliwa zamiast smalcu, miękka margaryna kubkowa Optima Cardio zamiast masła, chudy drób lub roślinne źródła białka zamiast czerwonego mięsa);
- pełnoziarniste produkty zbożowe zamiast wysoko przetworzonych, z białej mąki (np. grahamki zamiast kajzerek, brązowy ryż zamiast białego);
- warzywa i owoce – powinny stanowić min. 50% tego, co spożywasz;
- tłuste ryby morskie, np. łosoś, halibut, tuńczyk itp., z uwagi na zawartość kwasów omega-3.
W grupie produktów na „nie” znajdują się przede wszystkim czerwone mięso i tłusty nabiał, jak również napoje zawierające cukier i produkty wysoko przetworzone.
Należy również ograniczyć spożycie soli kuchennej do mniej niż 5 g na dobę (1 łyżeczka soli ma ok. 6 g)[9].
Rzuć palenie
Jeśli codziennie sięgasz po tytoń, zmień to. Unikaj także ekspozycji na palenie bierne.
Postaw na zdrowy ruch
Znajdź formę bycia aktywnym, która jest dopasowana do Twojego stylu życia i upodobań. Wcale nie musisz zapisywać się na siłownię. Wystarczą nawet codzienne spacery, nordic walking, rower czy pływanie. WHO rekomenduje minimum 120 minut aktywności o umiarkowanej intensywności tygodniowo. To mniej niż 20 minut dziennie[10]!
Pamiętaj także, aby stale kontrolować ciśnienie tętnicze i stosować się do zaleceń lekarza – zwłaszcza tych związanych z przyjmowaniem leków. Należy to robić regularnie – tak, aby uniknąć nagłych skoków wartości.
Jak zatem widzisz, kontrola ciśnienia nie wymaga dużego wysiłku, a może Ci pomóc zachować dobre zdrowie przez lata. Powodzenia!
[1] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[2] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[3] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.20.1.
[4] https://www.mp.pl/pacjent/objawy/58735,nadcisnienie-bialego-fartucha
[5] https://www.nadcisnienietetnicze.pl/sites/scm/files/2021-02/64385-182698-1-SM.pdf
[6] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.2.20.1.
[7] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[8] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/baza-wiedzy/dieta/260278,dieta-dash-dobra-dla-serca
[9] https://www.mp.pl/pacjent/nadcisnienie/informacje/cisnienie_nadcisnienie/58698,nadcisnienie-tetnicze
[10] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
