Sposób odżywiania wpływa na wiele aspektów życia – także na płodność. Nie bez powodu – w okresie starań o dziecko zaleca się zmodyfikować swój codzienny jadłospis w taki sposób, aby jak najbardziej wpisywał się w założenia piramidy żywieniowej. Coraz więcej mówi się o wyeliminowaniu produktów spożywczych będących m.in. źródłem tłuszczów trans. Czy faktycznie przyczyniają się one do zmniejszenia płodności?
Jak podaje Światowa Organizacja Zdrowia (WHO), na całym świecie z niepłodnością zmaga się nawet 48 mln par[1]. Problem ten dotyka przede wszystkim mieszkańców krajów wysoko rozwiniętych, dlatego jest on określany mianem chorób cywilizacyjnych XXI wieku.
Jak sposób żywienia wpływa na płodność?
Sposób odżywiania odgrywa niezwykle ważną rolę, choć wiele osób nie zdaje sobie z tego sprawy. Okazuje się, że istnieje wyraźna zależność między wzorcem żywienia a:
- jakością nasienia,
- stężeniem hormonów płciowych,
- objętością gonad męskich,
- występowaniem owulacji.
Tłuszcze trans – przyczyniają się do obniżenia płodności
Chociaż wszystkie makroskładniki pokarmowe mają swój udział w płodności kobiet i mężczyzn, szczególną rolę przypisuje się ilości i jakości tłuszczu dostarczanego wraz z pożywieniem.
Wpływ na płodność mężczyzn
Przeprowadzone badania naukowe wykazały, że spożycie nienasyconych kwasów tłuszczowych trans jest odwrotnie proporcjonalnie do całkowitej liczby plemników[2].
Okazuje się także, iż duża ilość cholesterolu przyczynia się do zmniejszenia objętości ejakulatu[3].
Wpływ na płodność kobiet
Tłuszcze trans mają jeszcze większy wpływ na niepłodność kobiet. Badania wykazały, że spożycie tego rodzaju kwasów tłuszczowych może zwiększyć ryzyko zaburzeń owulacji o 73%. Przypuszcza się, że ma to związek z działaniem izomerów trans kwasów tłuszczowych na aktywność receptorów aktywowanych przez PPAR-γ, które odpowiadają m.in. za:
- regulowanie homeostaty glukozy i kwasów tłuszczowych,
- zmniejszanie ilości tkanki tłuszczowej[4].
Ponadto uważa się, że duża ilość tłuszczów trans w diecie kobiet może mieć wpływ na gorszą zdolność komórek jajowych do zapłodnienia. Wyniki badań naukowych pokazują, że oocyty pań dostarczających mniej niż 35% energii pochodzącej z tłuszczu charakteryzują się wyższą jakością[5].
Tłuszcze trans – jakich produktów unikać?
W związku z istnieniem wyraźnej zależności między płodnością a tłuszczami trans, należy ograniczyć ich spożycie do niezbędnego minimum w okresie starań o dziecko. Zaleca się, aby całkowita ich ilość nie przekraczała 1% energii wynikającej z zapotrzebowania energetycznego[6].
Głównym źródłem izomerów trans kwasów tłuszczowych są niskiej jakości tłuszcze, które zawierają częściowo utwardzone / uwodornione oleje roślinne pochodzenia przemysłowego. Można je znaleźć m.in. w niskiej jakości wyrobach cukierniczych.
Tłuszcze trans powstają również w podczas długotrwałego smażenia na oleju roślinnym – w niekontrolowanej temperaturze. Między innymi dlatego spore ilości tych niekorzystnych tłuszczów można znaleźć także w daniach typu fast food.
Źródłem izomerów trans kwasów tłuszczowych są ponadto produkty pochodzące od zwierząt przeżuwających. Niewielkie ilości niekorzystnych tłuszczów pochodzenia naturalnego można znaleźć m.in. w mięsie czerwonym, mleku, maśle, serach żółtych, jogurtach i innych przetworach mlecznych. Warto przy tym podkreślić, że – mimo swojego naturalnego pochodzenia – tego rodzaju tłuszcze trans są tak samo szkodliwe, jak tłuszcze produkowane przemysłowo[7].
Co zamiast tłuszczów trans?
Aby ograniczyć spożycie tłuszczów trans, warto wprowadzić drobne zmiany w codziennym żywieniu. Możesz:
- masło zastąpić miękką margaryną kubkową do smarowania pieczywa, np. Optima,
- wybierać wyroby cukiernicze pozbawione częściowo utwardzonych olejów roślinnych,
- ograniczyć spożycie przetworów mlecznych.
Pamiętaj! Spożycie tłuszczu nie powinno przekraczać 30% wartości energetycznej diety.
Nie wystarczy więc wyeliminować tłuszcze trans. Ważne jest, aby zachować równowagę między poszczególnymi makroskładnikami pokarmowymi.
[1] https://www.who.int/health-topics/infertility#tab=tab_1
[2] https://academic.oup.com/humrep/article/29/3/429/709204
[3] Barbara Sawaniewska i współaut.; Kosmos – Problemy Nauk Biologicznych; Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika; Tom 68 (2019), Numer 2 (323), Strony 227-237
[4] Barbara Sawaniewska i współaut.; Kosmos – Problemy Nauk Biologicznych; Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika; Tom 68 (2019), Numer 2 (323), Strony 227-237
[5] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4227979/
[6] http://dobretluszcze.pl/ile-tluszczu-spozywac/
[7] https://www.efsa.europa.eu/fr/news/trans-fatty-acids-efsa-panel-reviews-dietary-intakes-and-health-effects
