Wokół tematu cholesterolu przez lata narosło wiele mitów, np. przekonanie, że dieta cholesterolowa jest restrykcyjna i wymaga ciągłych wyrzeczeń. Oczywiście niezbędna jest pewna modyfikacja jadłospisu czy sposobu przygotowywania potraw, ważnym elementem walki z podwyższonym cholesterolem jest również podjęcie aktywności fizycznej, ale wcale nie musimy rezygnować z wielu produktów spożywczych, możemy natomiast wprowadzić drobne kroki, które będą miały korzystny wpływ na naszą gospodarkę lipidową na co dzień np. zastąpienie jednych produktów innymi. W poniższym tekście postaram się obalić najpopularniejsze (wybór subiektywny) mity. Przeczytaj i sprawdź swoją wiedzę na temat cholesterolu!
1. Problem podwyższonego cholesterolu dotyczy tylko osób starszych.
MIT. Na podwyższony cholesterol mają wpływ różne czynniki, m.in. uwarunkowania genetyczne. Zastanawiasz się czy wiek ma wpływ na cholesterol? Normy wiekowe wskazują kiedy warto zrobić badanie, a problem podwyższonego cholesterolu może dotyczyć również dzieci. W rodzinach ze stwierdzoną historią dyslipidemii, w tym hipercholesterolemii rodzinnej lub przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej, zalecane są badania dzieci nawet w wieku 3 lat. 1)
2. Pierwsze badanie cholesterolu zaleca się nawet osobom w 20. roku życia.
PRAWDA. W przypadku, gdy wywiad rodzinny wyklucza przypadki chorób związanych ze zwiększonym poziomem cholesterolu i układem krążenia, pierwsze badanie zaleca się około 20. roku życia.
Przeczytaj także: Jak przygotować się do badania cholesterolu i interpretować wyniki lipidogramu?
3. Problem podwyższonego cholesterolu dotyczy tylko osób z nadwagą.
MIT. Oczywiście ciężkostrawna dieta i (będąca w wielu przypadkach jej pochodną) nadwaga sprzyja wzrostowi poziomu cholesterolu, jednak nie jest to jedyny możliwy powód. Jest wiele czynników, które wpływają na podwyższenie poziomu cholesterolu. Należą do nich: uwarunkowania genetyczne, palenie papierosów, brak aktywności fizycznej, szereg rozmaitych chorób, takich jak anoreksja (!), cukrzyca, niedoczynność tarczycy, zespół nefrotyczny, zespół Cushinga czy gammopatia monoklonalna. Podwyższony cholesterol może być również efektem stosowania niektórych leków (m.in. kwasu retinowego, cyklosporyny, leków przeciwdrgawkowych).
Przede wszystkim powinniśmy pamiętać o tym, że na całkowity poziom cholesterolu składają się różne frakcje lipidowe, a problem stanowi tzw. cholesterol LDL czyli tzw. zły cholesterol. Normy wiekowe tj. przedział, w którym ryzyko występowania podwyższonego stężenia cholesterolu jest niskie, średnie lub bardzo wysokie, jest różny w zależności od płci oraz innych czynników, takich jak palenie papierosów czy waga.
Sprawdź także: Nieoczywiste przyczyny wysokiego cholesterolu we krwi
4. Podwyższony poziom cholesterolu zawsze oznacza chorobę.
MIT. Przede wszystkim na całkowity poziom cholesterolu określany podczas badania wpływają 4 frakcje lipidowe: tzw. dobry cholesterol (HDL), tzw. zły cholesterol (LDL), triglicerydy oraz tzw. nie-HDL-cholesterol, który jest wyliczany na bazie pozostałych 3 frakcji. Podwyższony poziom cholesterolu całkowitego może wynikać z większego stężenia którejś z tych frakcji (dyslipidemia), natomiast problem stanowi przekroczona norma jednej z nich – tzw. złego cholesterolu. 2)
Podwyższony poziom cholesterolu w parze z nadciśnieniem tętniczym stanowi czynnik ryzyka wystąpienia miażdżycy, która z kolei może prowadzić do zawału serca lub udaru mózgu. Warto również pamiętać o tym, że podwyższony poziom cholesterolu można zniwelować.
Gdy cholesterol HDL jest za niski, warto zadbać o zwiększenie jego poziomu, ponieważ ta frakcja lipidowa odgrywa ważną rolę w usuwaniu z organizmu cholesterolu LDL. HDL-C sam w sobie nie jest celem leczenia, jednak jego stężenie <40mg/dl (<1,0 mmol/l) u mężczyzn oraz <45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet może stanowić marker podwyższonego ryzyka, jak wskazują dane z badań epidemiologicznych. 3)
Czytaj również: Dobry i zły cholesterol – co powinieneś wiedzieć?
5. Poziom cholesterolu można obniżyć tylko za pomocą leków.
MIT. Przede wszystkim zawsze pierwszym krokiem powinna być konsultacja z lekarzem, który wyda odpowiednie zalecenia. W wielu przypadkach zniwelowanie poziomu cholesterolu jest możliwe dzięki przestrzeganiu zrównoważonej diety oraz regularnej aktywności fizycznej.
6. Wysoki cholesterol może nie powodować żadnych objawów.
PRAWDA. We wczesnym stadium wynika to z faktu, że w naszych tętnicach odkładają się złogi złego cholesterolu (LDL), z których następnie powstają pasma tłuszczowe, stanowiące objaw pierwszych zmian miażdżycowych (miażdżyca jest potencjalnym efektem podwyższonego poziomu cholesterolu). Wykrycie tych zmian jest możliwe tylko podczas specjalistycznych badań.
Źródło: https://pl.oldmedic.com/can-hdl-cholesterol-levels-be-too-high-5726
7. Dbając o właściwy poziom cholesterolu, powinno się zrezygnować ze spożycia jajek.
MIT. Przez lata pokutuje w nas taki mit ze względu na wysoką zawartość cholesterolu w żółtku. Tymczasem zgodnie z zaleceniami WHO możemy spożywać 6-10 jajek na tydzień. Poza LDL jajka stanowią źródło innych witamin, kwasów tłuszczowych, składników mineralnych, a także lecytyny. Wszystkie te składniki korzystnie wpływają na poziom dobrego cholesterolu, jednocześnie niwelując wpływ LDL. 4)
8. Norma dotycząca właściwego poziomu cholesterolu jest jednakowa dla wszystkich.
MIT. Norma jest zależna od wielu czynników takich jak płeć, palenie papierosów czy waga. Przede wszystkim powinniśmy pamiętać, że problem stanowi podwyższony poziom najbardziej istotnej składowej całkowitego poziomu cholesterolu, tzw. zły cholesterol. Cholesterol HDL za niski jest uważany wtedy, gdy jego stężenie wynosi min. 40 mg / dl u mężczyzn i 48 mg / dl u kobiet. Z kolei cholesterol LDL ma normę w przedziałach od < 70 do < 115 mg / dl w zależności od stopnia ryzyka (bardzo duże vs umiarkowane), a według najnowszych wytycznych – dolna granica to nawet <55 mg/dl. 5)
Wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach: jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo‑naczyniowe (2019)?
Źródło: https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/56412/44254 Zastosowanie metod nieinwazyjnych w stratyfikacji ryzyka po zawale serca, dr hab. n. med. Marcin Grabowski, I Katedra i Klinika Kardiologii Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.
9. Zawartość steroli i stanoli roślinnych w naturalnych produktach spożywczych jest nie wystarczająca, by skutecznie obniżyć poziom cholesterolu.
PRAWDA. Sterole i stanole roślinne (nazywane również fitosterolami) występują w błonach komórek, wielu owocach i warzywach (np. soi i roślinach strączkowych), orzechach, ziarnach, olejach roślinnych, kiełkach pszenicy, a także innych produktach pochodzenia roślinnego. Niestety ich ilości są niewystarczające, by korzystnie wpłynąć na naszą gospodarkę lipidową.
10. Odpowiednio zbilansowana dieta w połączeniu z regularną aktywnością fizyczną w wielu przypadkach jest wystarczająca, by obniżyć poziom cholesterolu.
PRAWDA. Każdorazowo w przypadku podwyższonego stężenia cholesterolu zalecana jest konsultacja z lekarzem, który wskaże właściwy kierunek leczenia. Jeśli chodzi o dietę i regularną aktywność fizyczną, to z całą pewnością w wielu przypadkach (na pewno z wyłączeniem uwarunkowań genetycznych) jest to środek niwelujący ryzyko wystąpienia problemu z podwyższonym cholesterolem. Podwyższony poziom cholesterolu nie zawsze musi oznaczać diametralną zmianę diety. Jeśli nie wiesz od czego zacząć, na początek wybierz jeden produkt, który stosujesz w codziennej diecie i spróbuj zamienić go na korzystniejszy dla zdrowia odpowiednik. Jeśli na śniadanie, przekąskę i kolację często jadasz pieczywo, najprostszym wyborem będzie zamiana smarowidła pochodzenia zwierzęcego lub zwykłej margaryny na margarynę funkcjonalną ze sterolami roślinnymi (np. Optima Cardio*). Już 3 kromki pieczywa z margaryną funkcjonalną zawierającą sterole roślinne dziennie w połączeniu z aktywnością fizyczną i zmianą ogólnej diety mogą wpłynąć na obniżenie poziomu cholesterolu nawet o 7-10%. Efekty mogą być widoczne już po 2-3 tygodniach. Badania kliniczne potwierdzają, że zawarte w margarynie Optima Cardio sterole roślinne w połączeniu ze zdrową dietą i umiarkowaną aktywnością fizyczną aktywnie obniżają poziom cholesterolu LDL we krwi.
Zobacz normy cholesterolu >>>
Autorka: Karina Białek, dietetyk Peater
*Udowodniono, że sterole roślinne obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca. Efekt obniżenia cholesterolu o 7–10% uzyskuje się w ciągu 2–3 tygodni przy konsumpcji od 1,5 do 2,4 g steroli roślinnych dziennie w połączeniu ze zdrowym stylem życia oraz zbilansowaną i zróżnicowaną dietą. Istnieje wiele czynników ryzyka chorób serca. Zmiana jednego z nich nie daje gwarancji obniżenia ryzyka.
Bibliografia:
- Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016.
- https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/56412/44254.
- Maciej Banach, Piotr Jankowski, Jacek Jóźwiak, Barbara Cybulska, Adam Windak, Tomasz Guzik, Artur Mamcarz, Marlena Broncel, Tomasz Tomasik „Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016” suplement do „Lekarza Rodzinnego” nr 6/2016.
- https://poznajsienatluszczach.pl/
- https://ptkardio.pl/wytyczne/36-wytyczne_esceas_dotyczace_postepowania_w_dyslipidemiach_jak_dzieki_leczeniu_zaburzen_lipidowych_obnizyc_ryzyko_sercowonaczyniowe.
