Nieprawidłowo skomponowany jadłospis przyczynia się do wystąpienia szeregu zaburzeń hormonalnych, hemodynamicznych i nasilenia wskaźników stanu zapalnego. Nowym zmartwieniem dla zdrowia publicznego stają się choroby o charakterze demencji, na którą obecnie cierpi 50 mln osób na świecie. Zgodnie z szacunkowymi wyliczeniami, liczba ta ma zwiększyć się ponad trzykrotnie do 2050 roku. Z tego powodu, a także z uwagi na zmianę struktury wieku społeczeństwa, coraz większą uwagę zwraca się na wpływ żywności na kondycję mózgu.
Ilość czy jakość?
Wraz z rozwojem nauki dowiadujemy się, że nie tylko ilość, ale także jakość ma znaczenie. Nie tylko nadmiar kalorii, ale także skąd one pochodzą jest bardzo ważny. Wybrane produkty spożywcze mogą oddziaływać na nasz układ poznawczy zarówno pozytywnie, jak negatywnie, przyczyniając się do wzrostu częstości chorób i zaburzeń w pracy mózgu.
Czerwone mięso i jego przetwory
Jak wynika z raportu przygotowanego na zlecenie Międzynarodowej Agencji Badań nad Rakiem (IARC) zarówno czerwone mięso, jak i przetwory mięsne wykazują potencjał kancerogenny. Już w 2015 roku, opublikowano wyniki pochodzące z analizy ponad 800 badań naukowych, gdzie jednoznacznie stwierdzono, że przetwory mięsne są kancerogenne, a mięso czerwone jest prawdopodobnie kancerogenne dla ludzi.
Powyższe produkty są szkodliwe nie tylko ze względu na zwiększenie ryzyka nowotworów. Odpowiadają one także za dostarczenie do organizmu dużej ilości nasyconych kwasów tłuszczowych, które przyczyniają się do nasilenia rozwoju miażdżycy. Jest to przewleka choroba tętnic. Polega ona na powstaniu zwyrodnień, nagromadzeniu elementów lipidowych, a także nasileniu stanu zapalnego. Powoduje to powstawanie zakrzepów, a także ogranicza przepływ krwi. Konsekwentnie może przyczyniać się do pogorszenia ukrwienia mózgu, a także doprowadzić do jego udaru.
Stałe tłuszcze pochodzenia zwierzęcego i roślinnego
Chcąc zadbać o kondycję mózgu powinniśmy unikać tłuszczów o stałej konsystencji. Do tej grupy należą w większości produkty pochodzenia zwierzęcego takie jak masło, smalec i łój. Produkty te obfitują w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol, czyli składniki odżywcze przyczyniające się do nasilenia miażdżycy, która jak już wspominano, negatywnie wpływa na pracę mózgu. W wielu badaniach wykazano także, że osoby, których dieta obfituje w te produkty spożywcze, wykazują grosze funkcjonowanie w zakresie umiejętności poznawczych.
Tłuszcze roślinne prawie zawsze stanowią strzał w dziesiątkę! Jako produkty bogate w jednonienasycone i wielonienasycone kwasy tłuszczowe, witaminę E i sterole roślinne wpływają korzystnie na ograniczanie miażdżycy, obniżanie poziomu cholesterolu i zmniejszenia nasilenia stanu zapalnego. Wyjątkiem są jednak tłuszcze stałe, do których należy olej palmowy i kokosowy. Pomimo tego, iż ich negatywny wpływ na zdrowie wymaga dalszych badań, to także są one zasobne w nasycone kwasy tłuszczowe i potencjalnie mogą przyczynić się do nasilenia rozwoju chorób układu krążenia, a w tym także negatywnie wpływać na kondycję mózgu.
Słodycze i słodkie pieczywo cukiernicze
Wszyscy wiemy, że produkty takie jak ciasta i ciasteczka są niezdrowym elementem diety i ich spożycie powinno być znacznie ograniczanie. Niestety niewiele osób z nas ma świadomość, że słodkie pieczywo cukiernicze, czyli np. drożdżówki i słodkie bułki to także słodycze! I to wcale nie mniej groźne od ich bardziej znanych odpowiedników!
Składają się one z wysokooczyszczonej mąki, która dostarcza nam znikome ilości witamin, składników mineralnych i błonnika pokarmowego. Powyższe produkty są natomiast nadmiaru źródłem dodanego cukru, tłuszczów, w tym szczególnie niezdrowych tłuszczów nasyconych i tłuszczów trans. Pieczywo cukiernicze charakteryzuje się także wysokim indeksem glikemicznym, który nie tylko sprzyja otyłości brzusznej, ale także negatywnie wpływa na kondycję mózgu.
Produkty smażone i dania typu fast food
Żywność typu fast food, a także produkty smażone także negatywnie wpływają na pracę mózgu. Te pierwsze cechują się wysoką zawartością tłuszczów, w tym wspominanych już tłuszczów trans i nasyconych kwasów tłuszczowych, a także substancji dodatkowych. Jak wynika z tabel wartości odżywczych dostarczają one także dużej ilości kilokalorii. Są natomiast ubogie w składniki odżywcze, zwłaszcza te, które są szczególnie cenne w diecie dla mózgu. Mowa tu na przykład o witaminach i innych związkach cechujących się zdolnościami antyoksydacyjnym.
Także smażenie negatywnie wpływa na jakość spożywanej żywności. Przyczynia się bowiem do powstawania związków potencjalnie rakotwórczych i neurotoksycznych np. akryloamidu. Zwłaszcza, jeśli wykorzystujemy do tego nieodpowiednio przystosowane tłuszcze (np. nierafinowane), a sam proces smażenia trwa zbyt długo. Również smażenie na głębokim tłuszczu powoduje wchłanianie nadmiernych ilości tłuszczów i straty korzystnych składników odżywczych.
Żywność obfitująca w żelazo
Żelazo jako jeden z makroskładników jest niezbędnym składnikiem odżywczym. Znacznie częściej słyszmy o jego niedoborach i w związku z tym występującą anemią. O ile w przypadku niedoboru podczas np. wzrastania dzieci i młodzieży suplementacja tym składnikiem może być konieczna, o tyle w zwyczajowej diecie, ze względu na spożywanie znacznej ilości mięsa przez większość Polaków, możemy mieć do czynienie z nadmiarem tego składnika.
Jak wykazano w licznych badaniach dotyczących przebiegu chorób neurodegeneracyjnych, u chorych często obserwuje się nadmiar żelaza obecny w komórkach neuronalnych. Jest to sytuacja szczególnie niekorzystna, gdyż żelazo ma działanie proutleniające. Obecnie podejrzewa się, że starzejący się mózg, niebędący w stanie pozbyć się nadmiaru żelaza, jest wystawiony na permanentny stres oksydacyjny, który przyczynia się do przedwczesnego starzenia struktur komórkowych, w tym także mózgu i doprowadza to do śmierci komórek . Z tego powodu, warto posiłki mięsne zastąpić choć kilka razy w tygodniu daniami wegetariańskimi i wegańskimi.
Podsumowanie
Podsumowując, planując swój codzienny jadłospis warto zwrócić uwagę na to, aby produkty spożywcze wykazujące negatywny wpływ na kondycję mózgu występowały możliwie jak najrzadziej. Unikajmy żywności przetworzonej np. fast – food, słodyczy, a także nadmiaru mięsa. Pamiętajmy także, że w przypadku niektórych składników np. żelaza zarówno jego niedobór, jaki i nadmiar negatywnie wpływa na zdrowie. Receptą na sukces pozostaje więc umiar, zarówno w przestrzeganiu zdrowej diety, jak i podczas spożywania niezdrowej żywności.
Bibliografia
- World Health Organization [WHO], 2017
- Prince, M. i wsp. World Alzheimer Report 2015. The global impact of dementia: an analysis of prevalence, incidence, cost and trends. Alzheimer’s Disease International 2015.
- Morris M. i wsp. MIND diet slows cognitive decline with aging. Alzheimer’s & Dementia 2015; 11:1015-1022.
- International Agency for Research on Cancer. IARC Monographs evaluate consumption of red meat and processed meat. Press release n° 240, 26 October 2015.
- M. Kouvari i wsp. Red meat consumption and healthy ageing: A review. Maturitas 2016; 84:17–24.
- A. Granic i wsp. Dietary Patterns High in Red Meat, Potato, Gravy, and Butter Are Associated with Poor Cognitive Functioning but Not with Rate of Cognitive Decline in Very Old Adults. The Journal of Nutrition 2016; 146:2: 265–274.
- M. Morris i wsp. Dietary Fats and the Risk of Incident Alzheimer Disease. Arch Neurol.2003; 60:2:194–200.
- M. Morris i wsp. Dietary fat intake and 6-year cognitive change in an older biracial community population. Neurology. 2004; 62:9:1573-9.
- S. Power i wsp. Dietary glycaemic load associated with cognitive performance in elderly subjects. Eur J Nutr. 2015; 54:4:557- 568.
- M. Warwas i wsp. Zaawansowane produkty glikacji (AGE) w organizmie – powstawanie, losy, interakcja z receptorami i jej następstwa. Farmakologia Polska 2010; 66:8:585 – 590.
- M. Jarosz i wsp. Normy żywienia dla populacji Polski. Instytut Żywności i Żywienia 2017.
