Wysoki puls – przyczyny i sposoby na wysokie tętno

Wysoki puls - przyczyny i sposoby obniżania podwyższonego tętna oraz ciśnienia tętniczego - jak mierzyć puls i jaki powinien być prawidłowy puls?

Puls to prędkość bicia serca, którą mierzymy liczbą jego uderzeń (skurczów) na minutę. Może przyjmować różną wartość u każdego człowieka, bo zależne jest od okoliczności. Istnieją jednak pewne granice, w których obrębie powinien mieścić się puls osoby zdrowej. Zobacz, ile wynosi prawidłowy puls i co zrobić, by obniżyć zbyt wysokie tętno.

Czym jest puls?

Krew transportowana jest po ludzkim ciele za pomocą naczyń tętniczych. By płynęła, te elastyczne naczynia krwionośne wykonują falisty ruch. Aby ruch był możliwy, potrzebny jest skurcz i rozkurcz mięśnia sercowego. Ilość takich skurczów w ciągu minuty nazywamy pulsem. (1)

Czym różni się puls od tętna?

Choć to często stawiane pytanie, odpowiedź jest prosta: niczym. Tętno to określenie fachowe, używane w literaturze medycznej i pomiędzy lekarzami. Puls zaś używany jest w języku niefachowym, potocznym. W praktyce nie ma między nimi różnicy i można używać ich zamiennie.

Jaki jest prawidłowy puls?

Chcąc ustalić prawidłowy puls, a w zasadzie zakres prawidłowego pulsu, trzeba najpierw podkreślić, że dotyczy on tętna spoczynkowego.

Czym jest tętno spoczynkowe?

Można je określić mianem tętna podstawowego, to znaczy takiego, które utrzymuje się w organizmie człowieka, kiedy ten jednocześnie:

  • nie śpi,
  • przebywa w neutralnym otoczeniu,
  • nie ma za sobą żadnego wysiłku fizycznego,
  • nie znajduje się pod wpływem emocji lub stresu.

Wszystkie te czynniki wpływają bowiem na zmianę tętna. Prawidłowy puls nie jest stały i odpowiada na zmienne potrzeby organizmu. W czasie snu tętno jest naturalnie obniżone, ponieważ organizm nie potrzebuje dużej ilości tlenu transportowanego z krwią, gdyż mięśnie nie pracują. Inaczej jest w przypadku wysiłku fizycznego – zwiększa on zapotrzebowanie mięśni w tlen, krew musi płynąć szybciej, a serce pracować intensywniej. Tak samo jest w przypadku emocji, zwłaszcza takich, jak strach czy zdziwienie – organizm przygotowuje się do ucieczki lub walki, utrzymując mięśnie w gotowości. Stres, jeśli jest reakcją organizmu na pojawiające się wyzwanie, działa bardzo podobnie.

Tętno spoczynkowe a pomiar pulsu po wysiłku fizycznym - jakie normy są prawidłowe i jak obniżać puls?

Na podwyższenie tętna wpływa również zbyt wysoki poziom cukru we krwi oraz za wysoki cholesterol. Aby niwelować czynniki ryzyka wysokiego pulsu, należy więc zadbać o profilaktykę – przede wszystkim regularne, racjonalne i zdrowe odżywianie się.

Sprawdź również: Dieta niskocholesterolowa: jak obniżyć wysoki cholesterol?

Wreszcie neutralne środowisko dotyczy na przykład temperatury powietrza, która – gdy jest zbyt wysoka lub zbyt niska – wpływa na krążenie krwi. Wszystkie te zmiany tętna są naturalne i występują powszechnie u ludzi. (2) Aby jednak otrzymać miarodajny wynik, należy dokonać pomiaru w neutralnych okolicznościach, czyli właśnie w stanie spoczynku.

Jaki jest zakres prawidłowego tętna?

Jednostką pomiaru tętna są uderzenia na minutę (bpm – z angielskiego beats per minute). Zakres prawidłowego tętna zmienia się w zależności od wieku, płci oraz kondycji. Mężczyźni mają niższe tętno od kobiet, osoby w świetnej kondycji – niższe tętno od osób o słabej kondycji. U noworodków i małych dzieci zakres prawidłowego tętna zmienia się bardzo szybko: od urodzenia do 3 miesięcy wynosi 99-149 bpm, od 3 do 6 miesiąca życia – 89-119 bpm, od 6 do 12 miesiąca – 79-119 bpm. Później zmiany nie są tak szybkie.

Przyjmuje się, że dla dzieci od 1 do 10 roku życia, prawidłowy puls mieści się w przedziale 69-129 bpm, a u dzieci powyżej tego roku życia, dorosłych oraz seniorów: 59-99 bpm. Warto jednak zauważyć, że u zawodowych sportowców bpm może wynieść poniżej tej wartości, nawet 39 bpm. (3) Takie są wyznaczniki Amerykańskiego Departamentu Zdrowia, jednak wartości te są dyskutowalne. Wielu kardiologów jest zdania, że za prawidłowy zakres tętna spoczynkowego należałoby uznać raczej granicę od 50 do 90 uderzeń na minutę. (2)

Pulsometr - jak zmierzyć tętno, prawidłowy puls i sposoby na obniżenie podwyższonego pulsu

Tachykardia i bradykardia – jak rozpoznać nieprawidłowe tętno?

Jeśli tętno jest zbyt szybkie (powyżej 100 uderzeń na minutę), mówimy o tachykardii. (4) Nie jest ona chorobą i może się zdarzyć nawet zdrowej osobie np. pod wpływem silnych emocji lub dużego wysiłku. (5) Jednak utrzymujące się zbyt wysokie tętno zwiększa ryzyko zawału serca oraz śmierci w wyniku zawału. (6) Badania wykazały ogólnie wyższą śmiertelność wśród ludzi z wysokim pulsem, innymi słowy: im wyższy puls, tym krótsza oczekiwana długość życia. (7)

Dowiedz się: Pierwsza pomoc przy zawale serca

Oprócz tego tachykardia może być objawem:

  • posocznicy,
  • niedokrwistości,
  • niedotlenienia,
  • nadczynności tarczycy,
  • nadmiernego wydzielania katecholamin,
  • kardiomiopatii,
  • zastawkowych chorób serca.

Z drugiej strony także zbyt niska częstość akcji serca, objawiająca się tętnem poniżej 60 uderzeń na minutę i nosząca nazwę bradykardii, nie jest pożądana. Zwykle nie daje ona symptomów, ale jeśli puls spada poniżej 50 bpm, może objawiać się to zmęczeniem, osłabieniem, poceniem się, zawrotami głowy, a nawet omdleniami. (8) Warto jednak pamiętać, że wśród sportowców niskie tętno jest często spotykane i nie jest dolegliwością, przeciwnie – może zapobiegać częstoskurczowi w trakcie treningu. (9)

Ciśnienie tętnicze a tętno – różnice

Wysokie tętno może być objawem chorobowym i w takiej sytuacji wymaga konsultacji z lekarzem. Jeśli jednak wysokie tętno nie jest skorelowane z jakąś chorobą, warto je obniżyć, by cieszyć się dłuższym życiem i przeciwdziałać zawałom serca. (6, 7)

Ciśnienie tętnicze a puls - jak obniżyć ciśnienie i wysoki puls?

Warto jeszcze wspomnieć, że osoby o wysokim tętnie szukają często sposobów na to, jak obniżyć ciśnienie. Mylenie tętna z ciśnieniem zdarza się dość często, ale to dwa różne parametry. Ciśnienie tętnicze to siła, z jaką krew oddziałuje na ściany tętnic. Choć oba parametry wiążą się ze sobą, i choć niektóre czynności zmniejszają zarówno tętno, jak i ciśnienie, to sytuacja niskiego ciśnienia i wysokiego tętna jest często spotykana. Zatem obniżenie ciśnienia niekoniecznie musi wpłynąć na obniżenie tętna.

Sposoby na obniżenie tętna

Jak obniżyć tętno? Należy przede wszystkim unikać czynników, które mogą je podnosić. A zatem przy obniżaniu tętna powinniśmy unikać substancji stymulujących, takich jak kofeina (obecna w kawie czy napojach energetycznych) i nikotyna (w papierosach). (10)

Innym ważnym czynnikiem pozwalającym obniżyć puls jest unikanie stresu. Stres i silne emocje wywołują przyspieszenie akcji serca, które ma charakter reakcji fizjologicznej. Zależność między pulsem a stresem jest tak silna, że często właśnie wysokość tętna mierzy się przy próbach ustalenia poziomu stresu wywołanego przez jakiś czynnik. (11, 12) Warto zatem wprowadzić do swojego życia odpowiedni bilans między pracą a odpoczynkiem, zmienić podejście do pewnych spraw (nabrać dystansu), a także wypróbować różne techniki relaksacyjne, by wybrać najbardziej nam odpowiadającą i stosować ją regularnie.

Przeczytaj także: Joga – sposób na redukcję stresu i zdrowie

Sposoby na obniżenie tętna - aktywność fizyczna, techniki relaksacyjne, zbilansowana dieta, unikanie substancji stymulujących.

W obniżeniu pulsu pomaga też aktywność fizyczna. Co prawda wysiłek zwiększa tętno, jednak ten skutek jest krótkotrwały i powrót do tętna spoczynkowego jest stosunkowo szybki. Przy regularnej aktywności fizycznej organizm przyzwyczaja się natomiast do tych wysiłkowych zmian i obniża tętno spoczynkowe, by wartość tętna wysiłkowego także była niższa. (9) Poza tym w trakcie wysiłku dotleniamy organizm, co także pozwala obniżyć tętno.

 

Bibliografia

  1. Fuster, Valentin; Wayne, Alexander R.; O’Rouke, Robert A. (2001). Hurst’s The Heart (10th International ed.). New York: McGraw-Hill.
  2. Spodick, D. H. (1993-08-15). “Survey of selected cardiologists for an operational definition of normal sinus heart rate”. The American Journal of Cardiology. 72 (5): 487–88.
  3. U.S. Department of Health and Human Services – National Ites of Health, Pulse.
  4. Gerd Herold, Medycyna wewnętrzna. Repetytorium dla studentów medycyny i lekarzy, Jerzy Januszkiewicz (tłum.), Jan Duława (tłum.), Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL, 2004, s. 308.
  5. Rakesh Gopinathannair, Brian Olshansky, Management of tachycardia, „F1000Prime Reports”, 7, 2015
  6. Fox K, Ford I (2008). “Heart rate as a prognostic risk factor in patients with coronary artery disease and left-ventricular systolic dysfunction: a subgroup analysis of a randomised controlled trial”. Lancet. 372 (6): 817–21.
  7. Cooney, Marie Therese; Vartiainen, Erkki; Laatikainen, Tiina; Laakitainen, Tinna; Juolevi, Anne; Dudina, Alexandra; Graham, Ian M. (2010-04-01). “Elevated resting heart rate is an independent risk factor for cardiovascular disease in healthy men and women”. American Heart Journal. 159 (4): 612–19.e3.
  8. Ye, Fan; Hatahet, Mohamad; Youniss, Mohamed A.; Toklu, Hale Z.; Mazza, Joseph J.; Yale, Steven (June 2018). “The Clinical Significance of Relative Bradycardia”. WMJ. 117 (2): 73–78.
  9. Baggish, Aaron L.; Wood, Malissa J. (14 June 2011). “Athlete’s heart and cardiovascular care of the athlete: scientific and clinical update”. Circulation. 123 (23): 2723–2735.
  10. Betts, J. Gordon (2013). Anatomy & physiology. pp. 787–846. ISBN 978-1938168130.
  11. Mustonen, Veera; Pantzar, Mika (2013). “Tracking social rhythms of the heart”. Approaching Religion. 3 (2): 16–21.
  12. Brosschot, J.F.; Thayer, J.F. (2003). “Heart rate response is longer after negative emotions than after positive emotions”. International Journal of Psychophysiology. 50 (3): 181–87.