Opowiem Wam pewną historię. W sąsiedniej klatce mieszka Janek, grafik, około trzydziestki, całkiem przystojny, szczupły, zadbany. Kilka razy w tygodniu spotykam go na spacerze z psem – Janek biega. Może nie maratony, po prostu w ten sposób odreagowuje osiem godzin przy komputerze. Nie przepada za tradycyjną polską kuchnią, ale też nie przestrzega rygorystycznie żadnej diety. Nie pali, po alkohol sięga raczej sporadycznie na spotkaniu z kolegami z pracy. Ot, człowiek jak każdy z nas. Przy okazji badań okresowych postanowił sprawdzić również poziom cholesterolu, tak dla pewności, żeby utwierdzić się w przekonaniu, że wszystko jest w porządku. Jakież było jego zdziwienie, gdy okazało się, że wyniki cholesterolu LDL znacznie przekraczają normę… Janek nie biegał do lekarza z każdym sezonowym przeziębieniem, pozornie nic mu nie dolegało, czuł się dobrze, zero objawów. Brzmi nieprawdopodobnie, zgadza się? A jednak… Po wnikliwym dochodzeniu wespół z lekarzem okazało się, że jest to skutek niedoczynności tarczycy, która podobnie jak podwyższony poziom cholesterolu może przebiegać bezobjawowo.
Wysoki poziom cholesterolu – kogo może dotyczyć ten problem?
W zasadzie większość z nas, myśląc o podwyższonym cholesterolu, ma przed oczyma osobę starszą, zwykle z nadwagą, niespecjalnie dbającą o to, co je. Pomimo rosnącej świadomości zdrowotnej taki stereotyp pokutuje w społeczeństwie od lat. Przyczyną tego może być fakt, że przez lata większość badań pod tym kątem nie obejmowała tak zwanych młodych dorosłych, a naukowcy na bazie danych z badań starszych osób szacowali poprzez modele statystyczne ich ciśnienie krwi oraz poziom złego cholesterolu we wczesnej młodości.
Przeczytaj również: Dieta przy nadciśnieniu tętniczym – jakie produkty wybierać?
Z najnowszych badań wynika, że wysoki poziom cholesterolu oraz podwyższone ciśnienie krwi u młodych dorosłych zwiększają ryzyko chorób sercowo-naczyniowych w późniejszej dorosłości, bez względu na to jakie czynniki ryzyka wystąpią u tych osób później. 1)
Co więcej, problem podwyższonego cholesterolu może dotyczyć również dzieci. W rodzinach ze stwierdzoną historią dyslipidemii, w tym hipercholesterolemii rodzinnej lub przedwczesnej choroby sercowo-naczyniowej, zaleca się badanie pod tym kątem nawet trzylatków. 2)
Jak wykazały przeprowadzone w Stanach Zjednoczonych pod koniec XX wieku badania PDAY i Bogalusa Heart Study, obejmujące 3000 osób w wieku od 2 do 39 lat, miażdżyca jest chorobą, która może dotyczyć również dzieci, a pierwsze pasma tłuszczowe pojawiają się już we wczesnym dzieciństwie. Zaburzenia te są jeszcze odwracalne. 3)
Poza uwarunkowaniami genetycznymi (tzw. hipercholesterolemią rodzinną) na podwyższony poziom cholesterolu u osób młodych może wpływać kilka czynników:
- nadwaga,
- brak aktywności fizycznej (jak pokazuje przykład Janka, również u osób szczupłych),
- ciężkostrawna dieta,
- palenie papierosów,
- cukrzyca oraz choroby przewlekłe.
Sprawdź również: Nieoczywiste przyczyny wysokiego cholesterolu we krwi
Warto pamiętać, że podwyższony cholesterol to nie choroba i można ten stan cofnąć. To czynnik ryzyka, ale bardzo istotny – w parze z nadciśnieniem tętniczym może prowadzić do miażdżycy, a ta z kolei do udaru mózgu lub zawału serca.
Przede wszystkim musimy pamiętać o tym, że:
- Cholesterol jest wytwarzany przez nasz organizm i spełnia w nim bardzo ważną rolę – bierze udział w tworzeniu witaminy D, substancji, które pozytywnie wpływają na trawienie oraz hormonów.
- Podwyższony poziom cholesterolu nie zawsze jest oznaką poważnego problemu ze zdrowiem. Istotny jest poziom tak zwanego „złego” cholesterolu (LDL), który gromadzony w organizmie w nadmiarze, odkłada się w tętnicach, prowadząc do powstawania stanów zapalnych i zatorów, które mogą skutkować udarem mózgu lub zawałem serca.
Wytyczne ES/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach – jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo-naczyniowe (2019)?
Źródło: https://journals.viamedica.pl/choroby_serca_i_naczyn/article/view/56412/44254
Kiedy powinniśmy wykonać pierwsze badanie cholesterolu?
Jeśli w naszej rodzinie nie było przypadków chorób związanych z podwyższonym cholesterolem i układem krążenia, powinniśmy przebadać się po raz pierwszy już około dwudziestego roku życia.
Czytaj także: Jak się przygotować do badania i interpretować wynik cholesterolu lipidogram?
Jak zniwelować zbyt wysoki poziom złego cholesterolu?
Jeśli już mamy zdiagnozowany u siebie zbyt wysoki poziom „złego” cholesterolu, nie w każdym przypadku będziemy musieli uciec się do farmakoterapii i diametralnej zmiany stylu życia. Oczywiście najlepsza sytuacja to taka, w której regularnie monitorujemy u siebie poziom cholesterolu, gdyż tylko badania są w stanie wykazać problem. Jeśli jednak dojdzie do sytuacji, w której osiągniemy wyniki przekraczające dopuszczalną normę, warto zrewidować swój jadłospis. Dieta cholesterolowa powinna być wzbogacona o wspomagające pracę serca i układu krążenia kolorowe warzywa i owoce z dużą zawartością potasu, który pomaga regulować ciśnienie we krwi. Ponadto warto unikać produktów przetworzonych, ograniczyć tłuszcze zwierzęce na rzecz roślinnych oraz powoli zmieniać swoje złe nawyki – ograniczyć palenie oraz alkohol, podjąć regularną aktywność fizyczną co najmniej kilka razy w tygodniu.
Czy istnieją naturalne i skuteczne sposoby na obniżenie poziomu cholesterolu?
Tak, w ten sposób działają sterole i stanole roślinne, które w małych ilościach występują w błonach komórek, a także są obecne w wielu owocach, warzywach, orzechach, ziarnach, olejach roślinnych oraz innych produktach pochodzenia roślinnego. Niestety ich ilości są niewystarczające, by korzystnie wpłynąć na naszą gospodarkę lipidową. 4)
Siedzący tryb pracy, brak kondycji i ruchu, problemy zdrowotne – co zrobić, gdy ograniczają nasze podejście do zmiany stylu życia?
Wprowadzenie naraz wszystkich dobrych nawyków żywieniowych, szczególnie jeśli do tej pory zbytnio się tym nie przejmowaliśmy, zwłaszcza w połączeniu z aktywnością fizyczną, może być trudne. Dieta cholesterolowa nie musi opierać się na wyrzeczeniu wszystkich ulubionych produktów naraz. Stosujmy metodę małych kroków. Jeśli codziennie spożywamy pieczywo, to najłatwiejszym sposobem, od którego możemy zacząć, jest zastąpienie masła i smarowideł pochodzenia zwierzęcego, roślinną margaryną funkcjonalną (na przykład Optimą Cardio). Jak wskazują wyniki badań, spożycie od 1,5 do 2,4 g steroli roślinnych dziennie (w praktyce to odpowiednik trzech kromek pieczywa z margaryną) w połączeniu ze zdrowym stylem życia i zbilansowaną dietą, już w ciągu 2-3 tygodni pozwala obniżyć cholesterol nawet o 7 do 10%.
Dieta cholesterolowa – jak działa żywność funkcjonalna ze sterolami roślinnymi?
Margaryny funkcjonalne (takie jak Optima Cardio) zawierają sterole roślinne, które częściowo blokują wchłanianie cholesterolu w jelitach, obniżając stężenie cholesterolu we krwi. Dzięki temu są dobrym uzupełnieniem codziennych posiłków.
Udowodniono, że sterole roślinne obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca. Efekt obniżenia cholesterolu o 7–10% uzyskuje się w ciągu 2–3 tygodni przy konsumpcji od 1,5 do 2,4 g steroli roślinnych dziennie w połączeniu ze zdrowym stylem życia oraz zbilansowaną i zróżnicowaną dietą. Istnieje wiele czynników ryzyka chorób serca. Zmiana jednego z nich nie daje gwarancji obniżenia ryzyka.
Autorka: Ewelina Ogrzewała, dietetyk Peater
Bibliografia:
- Online Journal of the American College of Cardiology 2019
- Wytyczne PTL/KLRwP/PTK postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016
- kardiologiawpolsce.pl
- https://poznajsienatluszczach.pl/2016/07/11/cholesterol/#Badania-naukowe
