Każdego dnia serce zdrowego człowieka uderza 72 razy na minutę. W ten sposób przez cały dzień pompuje około 7000 litrów krwi. (1) Gdy mamy do czynienia z niewydolnością serca, ilość ta spada i staje się niewystarczająca, co powoduje szereg objawów mogących zagrażać życiu. Zobacz, co może wskazywać na niewydolność serca oraz jakie mogą być jej przyczyny.
Charakterystyka niewydolności serca
O niewydolności serca mówimy wtedy, gdy mięsień ten nie jest w stanie pompować wystarczająco dużo krwi, aby zaopatrywać w nią organizm. (2) Ze względu na czas trwania oraz tempo rozwoju niewydolności, wyróżnić możemy:
- ostrą niewydolność serca,
- przewlekłą niewydolność serca,
- przemijającą niewydolność serca.
W zależności od rodzaju i stopnia niewydolności dobiera się sposób leczenia. Przy łagodnej niewydolności serca leczenie obejmuje przede wszystkim zmiany stylu życia. Przy ciężkim przebiegu choroby zaleca się niekiedy wszczepienie rozrusznika serca lub wszczepialnego kardiowertera-defibrylatora (ICD). W najcięższych przypadkach, kiedy inne środki zaradcze nie przynoszą rezultatów, pacjenta kwalifikuje się do przeszczepu serca. (3)
Przeczytaj również: Niewydolność serca – dieta
Niewydolność serca występuje często i jest potencjalnie śmiertelna. Cierpi na nią 2% dorosłych na całym świecie, (4) odsetek ten wzrasta jednak znacząco wśród osób powyżej 65. roku życia, u których wynosi od 6 do 10%. (5) Ryzyko śmierci w wyniku niewydolności serca wynosi 35% przez pierwszy rok po postawieniu diagnozy, w następnych latach spada ono poniżej 10%. (3)
Niewydolność serca – objawy
Niewydolność serca możemy zaobserwować po wielu symptomach. Do najczęstszych zaliczamy:
- obrzęki,
- duszność,
- łatwe męczenie się,
- zawroty głowy,
- zimne dłonie i stopy,
- nokturię,
- astmę sercową,
- koagulopatię,
- sinicę,
- żółtaczkę.
Objawy te rzadko występują w komplecie u jednego pacjenta. Ich zestaw zależy między innymi od tego, czy niewydolność dotyczy lewej, czy prawej komory serca. (3)
Niewydolność, która dotyka lewą komorę serca, powoduje zastój krwi w krążeniu płucnym. Cofanie się krwi do płuc daje objawy oddechowe, takie jak duszności, tachypnoe, czyli zwiększone tempo oddychania, oraz wzmożony wysiłek oddechowy. Ponieważ organizm nie jest zaopatrzony w natlenioną krew w wystarczającym stopniu, pojawia się także zmęczenie. Duszności nasilają się szczególnie podczas podejmowania wysiłku fizycznego (powoduje on także dużo szybsze zmęczenie), a w ciężkich przypadkach – także w pozycji leżącej (zjawisko to nosi medyczną nazwę orthopnoe). Jeśli duszności pojawiają się w spoczynku, pacjenci cierpiący na niewydolność serca sypiają w pozycji półleżącej.
1. Niewydolność lewej i prawej komory serca
Niewydolność lewej komory serca może także skutkować objawami słabego krążenia krwi. Wśród nich znajdują się zawroty głowy, splątanie (zaburzenia świadomości, dezorientacja, lekkie omamy) oraz zimne stopy i dłonie, zwłaszcza podczas spoczynku.
Kiedy niewydolność serca dotyczy prawej komory, skutkuje zastojem krwi w żyłach. Prowadzi to do licznych obrzęków, w tym do wodobrzusza, powiększenia wątroby lub śledziony. Obrzęki wywołane gromadzeniem się płynu w ciele bardzo często dotykają nóg (stóp i kostek), a w przypadku osób, które przeważnie leżą – krzyża (obrzęk krzyżowy).
2. Nokturia i zmiany koloru skóry
Inną dolegliwością wywoływaną przez niewydolność serca jest nokturia, czyli częstomocz nocny. Woda nagromadzona w opuchniętych częściach ciała powraca do krążenia, gdy pacjent śpi (leżąc), co powoduje nadmierną produkcję moczu i częstszą potrzebę jego oddawania.
Zmianie może ulec także kolor skóry. Niski poziom tlenu we krwi skutkuje sinicą (sinym, niebieskawym zabarwieniem skóry), natomiast przekrwienie wątroby może objawiać się żółtaczką, a także koagulopatią, czyli nieprawidłowym krzepnięciem krwi. Zarówno sinica, jak i żółtaczka są objawami poważnej niewydolności serca. (3)
Choć rozróżnienie na niewydolność lewej i prawej komory serca jest powszechne i ma swoje naukowe uzasadnienie, sytuacja, w której pacjent przejawia część objawów charakterystycznych dla niewydolności lewej, a część – prawej komory, nie należy do rzadkości.
Niewydolność serca – przyczyny
Jeśli chodzi o niewydolność serca, przyczyny mogą być różne. Najpowszechniejszą jest jednak choroba wieńcowa (choroba niedokrwienna serca). Niewydolność serca rozwija się częściej u tych chorych, którzy przeszli zawał mięśnia sercowego. (6)
Oprócz tego do przyczyn niewydolności serca zaliczyć można:
- nadciśnienie tętnicze,
- infekcje wirusowe,
- wrodzone lub nabyte wady serca,
- nadużywanie alkoholu,
- zażywanie narkotyków,
- stosowanie niektórych leków,
- przyjmowanie niektórych suplementów. (6, 7)
Sprawdź również: Arytmia serca – jak ją rozpoznać i jak jej zapobiegać?
Przyczyną niewydolności serca mogą być także różnego rodzaju środki znieczulające (ketamina, tiazolidynodiony), niektóre leki przeciwnowotworowe, minoksydyl, cylostazol, trójpierśnieciowe leki przeciwdepresyjne, leki przeciwpsychotyczne, salbutamol, tamsulosyna, blokery kanału wapniowego, inhibitory TNS i inne. (7) Leki te mogą powodować zatrzymywanie płynów, podwyższone ciśnienie krwi, zwiększeniem masy ciała i zmniejszeniem siły wyrzutu krwi. (7)
W przypadku suplementów składniki takie jak żeń-szeń, lukrecja, konwalia, akonit, tetrandryna i johimbina (kwebrachina), będące składnikami niektórych z nich), mogą zaostrzyć niewydolność serca, gdyż mogą powodować nieprawidłowy rytm pracy mięśnia sercowego (częstoskurcz komorowy), nieprawidłowe ciśnienie krwi, nieprawidłowe działanie leków moczopędnych czy zatrzymywanie płynów. (7)
Do rzadkich powodów niewydolności serca zaliczyć można ekspozycję na ołów i kobalt czy choroby tkanki łącznej. Do niewydolności serca prowadzić może także obturacyjny bezdech senny. (9)
Bibliografia
- Arthur C. Guyton, Guyton and Hall textbook of medical physiology, wyd. Twelfth edition, Philadelphia, Pa.
- “Definition of Heart failure”. Medical Dictionary. MedicineNet. 27 April 2011. Archived from the original on 8 December 2011.
- Chronic Heart Failure: National Clinical Guideline for Diagnosis and Management in Primary and Secondary Care: Partial Update”. National Clinical Guideline Centre. August 2010.
- Metra M, Teerlink JR (October 2017). “Heart failure”. Lancet. 390 (10106): 1981–1995.
- Dickstein K, Cohen-Solal A, Filippatos G, McMurray JJ, Ponikowski P, Poole-Wilson PA, et al. (October 2008). “ESC Guidelines for the diagnosis and treatment of acute and chronic heart failure 2008: the Task Force for the Diagnosis and Treatment of Acute and Chronic Heart Failure 2008 of the European Society of Cardiology. Developed in collaboration with the Heart Failure Association of the ESC (HFA) and endorsed by the European Society of Intensive Care Medicine (ESICM)”. European Heart Journal. 29 (19): 2388–442.
- McMurray JJ, Pfeffer MA (2005). “Heart failure”. Lancet. 365 (9474): 1877–89.
- Page RL, O’Bryant CL, Cheng D, Dow TJ, Ky B, Stein CM, et al. (August 2016). “Drugs That May Cause or Exacerbate Heart Failure: A Scientific Statement From the American Heart Association”. Circulation. 134 (6): e32–69.
- Bhala N, Emberson J, Merhi A, Abramson S, Arber N, Baron JA, et al. (August 2013). “Vascular and upper gastrointestinal effects of non-steroidal anti-inflammatory drugs: meta-analyses of individual participant data from randomised trials”. Lancet. 382 (9894): 769–79.
- David M. Hiestand, Pat Britz, Molly Goldman, and Barbara Phillips. Prevalence of Symptoms and Risk of Sleep Apnea in the US Population. „Chest”. 130, s. 780–786, 2006.
