Czarnuszka – właściwości zdrowotne

Czarnuszka nazywana jest również czarnym kminkiem. To roślina często wykorzystywana nie tylko w kuchni, ale również i w medycynie. Jej wartości smakowe i zdrowotne są nieocenione – wykazuje silne działanie przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze, a to tylko początek długiej listy zalet, które są nam znane od wieków. Sprawdź, jak owoce i olej z czarnuszki możesz wykorzystać na co dzień.

Czarnuszka: skład, gdzie występuje, skąd pochodzi?

Czarnuszka siewna (Nigella sativa) należy do rodziny roślin jaskrowatych i pochodzi z terenów Iranu oraz Turcji. Sama nazwa Nigella utworzona została ze względu na barwę nasion (łac. niger – czarny, nigellus – czarnuszek). Od wieków jest znana jako lek i przyprawa. Była wykorzystywana już w starożytnym Egipcie, Izraelu i Asyrii. Stosowano ją również w chińskiej medycynie. Niektórzy wierzyli, że roślina ta posiada moc leczniczą, co zostało udowodnione naukowo wraz z postępem medycyny i badań laboratoryjnych.

Dziś czarnuszka jest hodowana w wielu regionach świata, w tym również i w Polsce. Znamy ją jako roślinę o białych lub lekko niebieskich kwiatach, które są zakończone pędami o długości do 3 centymetrów. Wykorzystujemy jej owoce, które wyróżniają się korzennym smakiem, zapachem i swoimi nieocenionymi właściwościami leczniczymi.

W skład czarnuszki wchodzą przede wszystkim tłuszcze, a w tym kwas linolowy (50-60%), kwas oleinowy (20-23,4%), kwas dihomolinolowy (10%), kwas palmitynowy (12,5%) i kwas eikozadienowy (3%). Skład chemiczny rośliny zawiera również sterole (α-sitosterol, stigmasterol). Dodatkowo w olejach z czarnuszki znajdziemy również  takie związki czynne jak tymochinon (30-48%), tymohydrochinon, ditymochinon, p-cymen (7-15%), karwakrol (6-12%), 4-terpineol (2-7%), t-anetol (1-4%), α-pinen i tymol (1).

Jak stosować czarnuszkę?

Czarnuszka jest znana pod wieloma postaciami, ale szczególnie popularne są:

• oleje z czarnuszki ‒ jedna z najpopularniejszych obecnie form czarnuszki. Olej nadaje się do spożywania w formie dodatku do potraw. Wystarczy jedna łyżeczka dziennie, aby poprawić nasze zdrowie. Oleje można stosować również zewnętrznie na skórę, włosy i paznokcie.
• ziarna ‒ ziarna czarnuszki zachowują swoje lecznicze właściwości, a przy tym nadają się do przyrządzania różnego rodzaju wywarów. Ziarna można zmielić w młynku, utrzeć w moździerzu lub wrzucić w całości, a następnie zalać je gorącą wodą. Ziarna można również żuć, tak jak tradycyjną gumę do żucia.
• przyprawy ‒ suszone, a następnie zmielone owoce czarnuszki mają charakterystyczny ciemny kolor oraz korzenny smak i aromat. Będzie to doskonały dodatek do sosów, zup, mięs i wielu innych potraw.

Czarnuszka ‒ bogactwo witamin i minerałów

Czarnuszka jest nam dziś znana jako składnik suplementów diety, który wspiera pracę systemu immunologicznego. Owoce tej rośliny wykazują silne działanie przeciwzapalne, przeciwgrzybicze, przeciwbakteryjne, antyrakowe, odmładzające i odchudzające. Niewielkie czarne ziarenka i olej z czarnuszki, bo pod tą postacią szczególnie znamy tę roślinę, są bogatym źródłem  witamin i minerałów, potrzebnych naszemu organizmowi do prawidłowego rozwoju (2).

W czarnuszce znajdziemy takie substancje odżywcze, jak między innymi:

• kwasy tłuszczowe,
• alkaloidy,
• fosfolipidy,
• fitosterole,
• flawonoidy,
• saponiny,
• białka
• węglowodany.

To jednak nie wszystko. Czarnuszka jest również bogatym źródłem witaminy A, E, F, B1, B3, B6, biotyny, a także licznych związków mineralnych, w tym:

• selenu,
• magnezu,
• cynku,
• wapnia,
• żelaza,
• sodu,
• potasu.

Bogactwo składników odżywczych, minerałów i witamin oraz oryginalny, korzenny smak i aromat sprawiają, że czarnuszka jest wykorzystywana w wielu dziedzinach, od gastronomii, przez medycynę, po kosmetologię. Wytwarza się z niej mąkę, przyprawy, a szczególnym uznaniem cieszy się dziś olej z czarnuszki. Czarne ziarna mogą być też stosowane jako dodatki do wielu potraw lub składniki leczniczych naparów (3).

Czarnuszka i olej z czarnuszki – ogólne właściwości lecznicze

Czarnuszka stosowana jest zarówno w kuchni jako przyprawa, jak i w medycynie, jako składnik leków i suplementów. Dzięki spożywaniu czarnuszki w formie olejów i suplementów można zwiększyć odporność organizmu. Dodatkowo badania wykazują, że ta roślina wyróżnia się silnym działaniem przeciwbakteryjnym i antystresowym.

Czarnuszka jest jednym z głównych elementów diety przy wysokim cholesterolu. Wytwarzany z niej olej obniża poziomu kortyzolu i adrenaliny, a tym samym zmniejsza się ryzyko wystąpienia udaru i zawału serca. Dodatkowo jest zalecany specjalnie osobom, które mają problemy nie tylko z wysokim poziomem złego cholesterolu, ale i kłopotami hormonalnymi, głównie z hormonem tarczycy. To wreszcie naturalny składnik leków na serce, który dodatkowo obniża tętnicze ciśnienie krwi (4).

Badania wykazują również, że systematyczne stosowanie czarnuszki wpływa również kojąco na układ nerwowy – nie tylko poprawiając koncentrację, ale również wykazując działanie antydepresyjne. Dodawanie przysłowiowej „kropli” oleju do posiłku lub picie herbaty z czarnuszki pozwoli nam zachować dobrą pamięć i ukoić nerwy.

Poza wyżej wymienionymi właściwościami leczniczymi czarnuszka wykazuje jeszcze szereg innych działań wspomagających nasz organizm, takich jak:

• zwiększenie ilości hemoglobiny i erytrocytów,
• zahamowanie rozwoju bakterii Helicobacter pylori,
• zwiększenie wydolności płuc,
• zwiększenie gęstości kości,
• poprawa pracy wątroby i nerek,
• wspieranie leczenia anemii,
• podniesienie poziomu testosteronu,
• zwiększenie wydzielania insuliny,
• zwiększenie zawartości glikogenu w wątrobie.

Olej z czarnuszki – właściwości prozdrowotne

Czarnuszka jest znana pod wieloma postaciami. Suszone ziarenka można dodawać do potraw, można stosować również wywary i suplementy. Ostatnio to jednak olej z czarnuszki zdobywa największe uznanie. Jest tak z kilku powodów – forma oleju tłoczonego na zimno sprawia, że witaminy, substancje odżywcze i minerały są lepiej absorbowane przez organizm. Można go dodać niemal do każdej potrawy i wzbogacić jej smak. Będzie on nieoceniony podczas diety, wpływając korzystanie na poziom „dobrego” cholesterolu.

Olej z czarnuszki wyróżnia się wysoką zawartością tłuszczów nienasyconych, które sięgają poziomu aż 83,93 %. Z czego 59,52% stanowią tłuszcze wielonienasycone, do których należą kwasy tłuszczowe omega-6 (kwas linolowy (LA). Kwas linolowy stanowi 57,08% kwasów tłuszczowych, pozostałe 2,44% stanowi kwas alfa-linolenowy (ALA), znane też jako Omega-3 (5).

Czarnuszka i jej zastosowanie w kosmetyce

Czarnuszkę znajdziemy również jako jeden ze składników kosmetyków. Wytwarzane z tej rośliny olejki, kremy i maseczki można bezpośrednio stosować na skórę. Produkty kosmetyczne z czarnuszką wykazują silne właściwości odmładzające i antybakteryjne, a tym samym:

• redukują zmarszczki,
• niwelują trądzik,
• ujędrniają i nawilżają skórę,
• pobudzają naczynka krwionośne w skórze.

Warto dodać, że stosowanie oleju z czarnuszki na włosy sprawia, że będą one bardziej lśniące i elastyczne. Z czasem staną się również grubsze i mocniejsze.

Czarnuszka od kuchni

Czarnuszka jest znana i ceniona od wieków na całym świecie również z uwagi na swoje walory smakowe. Ziarna tej rośliny doskonale nadają się jako dodatek do różnego rodzaju sosów i sałatek, a zmielone w formie przypraw wzbogacą smak mięs.

Czarnuszka ma wyjątkowy korzenny smak, a wiele osób wykorzystuje ją jako alternatywę dla pieprzu ziołowego z uwagi na ostry aromat. Należy jednak pamiętać o tym, że należy ją stosować na zimno, przed pieczeniem lub gotowaniem w wysokich temperaturach, aby nie straciła swoich właściwości leczniczych (6).

Ziarenka czarnuszki wykorzystuje się również do stworzenia nalewki z czarnuszki. Zmielone ziarna wystarczy zalać alkoholem i zostawić na kilka dni. Do smaku można dodać miód, orzechy lub wanilię. Tak przygotowany napój nie tylko będzie atrakcją spotkania towarzyskiego, ale również sprawdzi się jako remedium na ból gardła.

Olej z czarnuszki na zdrowie

Żadna dieta przy wysokim cholesterolu nie mogłaby obejść się bez czarnuszki. Jednak to nie jedyne zastosowanie tej rośliny. Jej nasiona będą pomocne przy zwalczaniu wielu chorób układu oddechowego, w tym astmy, grypy, kataru siennego lub przeziębienia. Olej z czarnuszki łagodzi stany zapalne oskrzeli, obrzęki płuc i kaszel.

Dodatkowo wywary z czarnuszki, dzięki swoim właściwościom eterycznym, sprawiają, że zwiększa się objętość płuc, a tym samym ułatwia odkrztuszanie. Co ważne, czarnuszka nie wykazuje żadnych działań ubocznych i nie ma żadnych przeciwwskazań do jej stosowania (7).

Czarnuszka jest znana od wieków. Już w starożytności odkryto jej walory zdrowotne i smakowe. Dziś już wiemy, że ta roślina wykazuje silne działanie antybakteryjne, odmładzające, antyseptyczne i wspomaga leczenie wielu chorób. Warto ją dołączyć do swojej diety – tym bardziej w formie oleju, który jest doskonale przyswajalny przez nasz organizm.

1. https://biotechnologia.pl/farmacja/lecznicze-wlasciwosci-nigella-sativa,16869
2. https://www.medonet.pl/zdrowie,czarnuszka—pochodzenie-i-dzialanie,artykul,1726436.html
3. http://www.herbapolonica.pl/magazines-files/5156139-13.pdf
4. https://www.recepta.pl/artykuly/czarnuszka-wlasciwosci-lecznicze-i-zastosowanie
5. http://www.herbapolonica.pl/magazines-files/5156139-13.pdf
6. https://www.straganzdrowia.pl/blog/dieta-fitness/czarnuszka-lekarstwo-na-prawie-wszystko
7. Tamże.
8. Senderski M. E., Prawie wszystko o ziołach. Poradnik, Podkowa Leśna 2004.
9. Rajewski M., Pochodzenie łacińskich nazw roślin polskich. Przewodnik botaniczny, Warszawa 1996.
10. Wichtl M., Herbal Drugs and Phytopharmaceuticals, Stuttgart 2004.
11. Rumińska A., Ożarowska A., Leksykon Roślin Leczniczych, Warszawa 1990.