Cukrzyca oraz miażdżyca są jednymi z najpoważniejszych chorób cywilizacyjnych XXI wieku. W Polsce jest ok. 3 mln pacjentów, u których zdiagnozowano to pierwsze schorzenie[1], natomiast miażdżyca prowadzi do śmierci nawet 60 tys. pacjentów rocznie[2]. Pytanie więc, czy między tymi chorobami istnieje zależność?
Skąd biorą się cukrzyca i miażdżyca?
Aby zrozumieć istnienie zależności pomiędzy cukrzycą a miażdżycą, warto przyjrzeć się mechanizmom powstawania obu chorób. Można o nich mówić przede wszystkim w kontekście cukrzycy typu 2, która jest najczęściej występującą odmianą tej choroby.
Pomimo że cukrzyca typu 2 może być chorobą dziedziczną, w ok. 90% przypadków jest konsekwencją otyłości brzusznej[3]. W efekcie nadmiernego zgromadzenia tłuszczu w organizmie dochodzi do zaburzeń wydzielania insuliny przez trzustkę. W konsekwencji rozwija się insulinooporność, co prowadzi do wzrostu stężenia glukozy we krwi. Przyczynia się to do szeregu groźnych powikłań – z retinopatią cukrzycową i upośledzeniem pracy nerek na czele.
Otyłość jest również jednym z głównych czynników ryzyka wystąpienia miażdżycy. Ta choroba polega na zwężaniu się tętnic z uwagi na osadzanie się w nich zbudowanych z cholesterolu blaszek miażdżycowych[4]. W efekcie zmniejszenia światła tętnic dochodzi do niedokrwienia tkanek i narządów, co może prowadzić m.in. do rozwoju tętniaków aorty, udarów i w większości przypadków do choroby niedokrwiennej serca.
Jak zatem widać, u podłoża obu chorób bardzo często stoi otyłość, będąca najczęściej efektem prowadzenia niezdrowego trybu życia: niewystarczającej ilości ruchu i źle zbilansowanej diety.
Zespół metaboliczny: miażdżyca, cukrzyca i nadciśnienie w jednym
Kontynuując wątek otyłości, warto zwrócić uwagę, że u pacjentów, których BMI przekracza 30, często występuje zespół metaboliczny. Chociaż nie jest to odrębna jednostka chorobowa, mówi się o współistnieniu trzech zjawisk:
- cukrzycy typu 2 (lub stanu przedcukrzycowego),
- nadciśnienia tętniczego,
- zaburzeń lipidowych – nieprawidłowego stężenia triglicerydów oraz HDL-C na czczo[5].
W takiej sytuacji leczy się poszczególne schorzenia wynikające z zespołu metabolicznego.
Miażdżyca: częste powikłanie cukrzycy
Gdy mówi się o powikłaniach cukrzycy, najczęściej wskazywane są te związane z zaburzeniami pracy nerek, wzroku czy problemy z gojeniem ran. Jednak jak pokazują badania, istnieje również wyraźna zależność między rozwojem miażdżycy jako powikłania tej choroby[6]. Mówi się przede wszystkim o wyższym prawdopodobieństwie rozwoju choroby niedokrwiennej serca jako konsekwencji cukrzycy.
Wskazuje się też, że:
- cukrzyca typu 2 i miażdżyca mogą mieć wspólne podłoże genetyczne,
- u pacjentów ze zdiagnozowaną cukrzycą lub stanem przedcukrzycowym jest rekomendowane wykonanie badań w kierunku miażdżycy, a szczególnie choroby niedokrwiennej serca,
- miażdżyca u diabetyków rozwija się znacznie szybciej i staje się bardziej rozległa niż u pacjentów niezmagających się z cukrzycą typu 2[7].
U pacjentów, u których rozwinęły się obie te choroby, stosuje się terapię skojarzoną. Oznacza to, że podawana jest nie tylko metformina ograniczająca insulinoodporność, ale również insulina bazowa albo antagonista receptora GLP-1[8].
Zdrowy tryb życia: kluczowy element profilaktyki i leczenia cukrzycy oraz miażdżycy
Jak widać, istnieje zależność między występowaniem cukrzycy oraz miażdżycy – w wielu przypadkach ich pojawianie się ma to samo podłoże: niezdrowy tryb życia. Dlatego pierwszym elementem terapii po zdiagnozowaniu tych chorób jest wdrożenie zdrowo zbilansowanej diety oraz odpowiedniej dawki ruchu. Rekomendacja to najczęściej min. 30-45 minut umiarkowanej aktywności dziennie[9].
To jednak nie wszystko: zdrowy tryb życia może znacząco zmniejszyć ryzyko rozwoju obu groźnych i podstępnych chorób. Dlatego warto działać zgodnie z zasadą „lepiej zapobiegać niż leczyć”.
Zadbaj o swój organizm poprzez:
- ograniczenie w diecie cukru i produktów wysoko przetworzonych, a zwłaszcza tzw. fast foodów;
- zmniejszenie spożycia tłuszczów zwierzęcych na rzecz roślinnych – możesz np. zamienić masło na margarynę bogatą w sterole roślinne. Przyczyniają się one do redukcji poziomu cholesterolu frakcji LDL o 7-10% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-2,4 g w połączeniu z prawidłowo zbilansowaną dietą i zdrowym stylem życia[10]; zawiera je np. Optima Cardio;
- spożywanie co najmniej 5 porcji warzyw i owoców (ze wskazaniem na te pierwsze) dziennie,
- zdrową dawkę umiarkowanego ruchu – np. nordic walking, pływanie czy nawet zwykłe spacery.
Pomoże Ci to zachować prawidłową sylwetkę ciała, uniknąć powstania otyłości brzusznej, a w konsekwencji rozwoju poważnych chorób cywilizacyjnych.
[1] https://pacjent.gov.pl/artykul/cukrzyca-w-liczbach
[2] Ocena kosztów niewydolności serca w Polsce z perspektywy gospodarki państwa”, Instytut Innowacyjna Gospodarka, raport pod patronatem Pracodawcy RP, s. 5.
[3] https://www.mp.pl/cukrzyca/cukrzyca/typ2/65891,cukrzyca-typu-2
[4] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca
[5] https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.13.5
[6] https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/viewFile/8806/7513
[7] J.w.
[8] https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2022/01/Zalecenia-kliniczne-dotyczace-postepowania-u-chorych-z-cukrzyca-2021.pdf
[9] J.w.
[10] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
