Olej palmowy jest produkowany z palmy oleistej (Elaeis guineensis). Jest jednym z najszerzej produkowanych olejów jadalnych na świecie. Możemy wyróżnić dwa rodzaje oleju palmowego – w zależności od tego, z której części rośliny został pozyskany.
Rodzaje oleju palmowego
Olej z miąższu owocostanów palmy oleistej nazywany jest po prostu „olejem palmowym”. To on stanowi znaczną większość olejów palmowych obecnych w żywności.
Drugim typem jest olej z nasion palmy. Olej ten jest produkowany na znacznie mniejszą skalę. Ma on odmienny skład kwasów tłuszczowych niż olej z miąższu.
Olej palmowy (z miąższu) jest stosowany w ogromnej ilości produktów spożywczych od produktów tłuszczowych smarowania i obróbki termicznej. Znajdziemy go w takich produktach spożywczych jak:
- sosy;
- dania gotowe;
- słodycze.
Lista ta mogłaby być bardzo długa. W Stanach Zjednoczonych stanowi on niewielki odsetek spożycia ogólnego tłuszczów (przegrywa z olejem kukurydzianym i sojowym produkowanym lokalnie). Natomiast w Europie jest on znacznie wyższy.
Skład oleju palmowego
Olej palmowy, olej z ziarna palmy oraz olej kokosowy nazywane są ogólnie olejami tropikalnymi.
Olej palmowy zyskał sobie złą sławę ze względu na wysoką zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych. Natomiast olej kokosowy uważany jest za korzystniejszy pod względem składu i jest bardzo popularny w kuchni.
Tymczasem warto wiedzieć, że składem kwasów tłuszczowych te dwa typy olejów się różnią na korzyść powszechnie wykorzystywanego oleju palmowego z miąższu!
Skład oleju palmowego jest zależny od tego z jakiej części został palmy został pozyskany.
Skład oleju z nasion palmy
Olej z nasion palmy składa się w 82% z nasyconych kwasów tłuszczowych. Z tego około 40% stanowi kwas laurynowy, zaliczany do średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych MCT – występujących w naturze w bardzo ograniczonych ilościach. Pozostałe kwasy tłuszczowe to w 15% kwas oleinowy z rodziny jednonienasyconych (omega-9) oraz skromne 2% kwasu linolenowego (omega-6).
Profil kwasów tłuszczowych w oleju palmowym jest bardzo zbliżony do oleju kokosowego. Olej kokosowy jednak ma ok. 10% więcej tłuszczów MCT i mniej kwasu oleinowego.
Olej palmowy z racji znacznej przewagi kwasów nasyconych ma stałą konsystencję w temperaturze pokojowej i cechuje się białawo-żółtą barwą (podobny do oleju kokosowego).
Skład oleju palmowego (z miąższu)
Olej palmowy (z miąższu) również cechuje się wysoką zawartością kwasów nasyconych. Przede wszystkim kwasu palmitynowego (43%), ale dla równowagi zawiera zbliżoną ilość kwasu oleinowego z rodziny jednonienasyconych (36,5%) i nieco więcej kwasu linolenowego z rodziny wielonienasyconych (omega-6) – ok.10%.
Taki profil sprawia, że jest on korzystniejszy pod względem żywieniowym niż olej z nasion palmy czy z kokosa. Dodatkowo wysoka zawartość omega-9 sprawia, że ma on półpłynną konsystencję, przez co znajduje zastosowanie technologiczne w większej liczbie produktów spożywczych. Naturalny, nierafinowany olej palmowy zawiera dużą ilość karotenoidów, co sprawia że odznacza się on charakterystyczną czerwoną barwą.
Dzięki temu zyskuje on większą stabilność oksydacyjną i nadaje się do smażenia i gotowania. Olej ten można kupić w wielu sklepach ekologicznych. Osiąga on jednak zawrotne ceny dochodzące nawet do 80 zł za litr.
Olej palmowy w produktach
W wielu produktach znajdziemy dodatek oleju palmowego. Ten powszechnie stosowany składnik w wersji rafinowanej skutecznie zastępuje częściowo uwodornione oleje roślinne, pozwalając producentom żywności eliminować zawartość kwasów tłuszczowych trans w produktach.
Warto przy tym pamiętać, że płynne oleje roślinne takie jak olej rzepakowy czy oliwa z oliwek i produkty powstające na ich bazie, nadal powinny być pierwszym wyborem jeśli chodzi o tłuszcze w diecie człowieka.
Olej palmowy, podobnie jak kokosowy, znalazł szerokie zastosowanie w kosmetyce. Szczególnie tzw. czerwony olej palmowy (nierafinowany) jest ceniony za dużą zawartość karotenoidów i likopenu, które poza działaniem antyoksydacyjnym, nadają mu właściwości antybakteryjne.
Źródła
- Harvard Health Publications. (2022). Is palm oil good for you? Harvard Medical School.
- Kowalska, M., Aljewicz, M., Mroczek, E., & Cichosz, G. (2012). Olej palmowy – tańsza i zdrowsza alternatywa. Bromatologia i Chemia Toksykologiczna, XLV(2), 171-180.
- Sundram, K., Sambanthamurthi, R., & Tan, Y. A. (2023). Palm oil: Chemistry and nutrition updates. Progress in Lipid Research, 62, 95-114.
- Mba, O.I., Dumont, M.J., & Ngadi, M. (2024). Palm oil processing and characterization: A review. Food Bioscience, 45, 102189.
- Oguntibeju, O.O., Esterhuyse, A.J., & Truter, E.J. (2022). Red palm oil: nutritional, physiological and therapeutic role in improving human wellbeing and quality of life. British Journal of Biomedical Science, 69(1), 20-30.
