Co to jest profil lipidowy?

Profil lipidowy, znany też jako lipidogram, to badanie poziomu lipidów znajdujących się w osoczu krwi. Zwykle jest to początkowe badanie przesiewowe, które wykonuje się wraz z innymi badaniami krwi – morfologią i całym panelem metabolicznym. Dzięki niemu można wykryć nieprawidłowości w poziomie lipidów (takich jak cholesterol różnych frakcji oraz trójglicerydy), a co za tym idzie – zdiagnozować pewne choroby lub ryzyko ich wystąpienia. Regularne badanie cholesterolu to jedyny sposób na wczesne wykrycie problemu podwyższonego poziomu „złego cholesterolu”. Przeczytaj poniższy artykuł, aby dowiedzieć się, czym jest profil lipidowy, jak go uzyskać i jak interpretować wyniki.

Czym jest profil lipidowy? – badanie cholesterolu LDL, HDL i trójglicerydów

Profil lipidowy to poziom rozmaitych lipidów w osoczu krwi. Oznacza się laboratoryjnie w pobranej od pacjenta próbce krwi. Lipidy to szeroka grupa związków chemicznych pełniąca rozmaite funkcje w organizmie człowieka – między innymi budują one błony komórkowe, magazynują energię, i przekazują sygnały komórkowe. Należą do niej między innymi kwasy tłuszczowe i sterole – w tym cholesterol. To właśnie poziom cholesterolu jest jednym z ważniejszych wskaźników ustalanych przez badanie lipidogram.

W laboratoryjnym badaniu profilu lipidowego nie określa się oczywiście wszystkich lipidów zawartych w osoczu, tylko te, które są najistotniejsze z medycznego punktu widzenia, a zatem:

• cholesterol całkowity,
• lipoproteinę wysokiej gęstości (HDL),
• lipoproteinę niskiej gęstości (LDL),
• trójglicerydy.

Zwykle wykrywa się bezpośrednio cholesterol całkowity, lipoproteiny wysokiej gęstości oraz trójglicerydy, natomiast poziom lipoprotein niskiej gęstości ustalany jest metodą niebezpośrednią, obliczany według wzoru na podstawie wcześniej uzyskanych parametrów (1). Ponieważ jednak tak otrzymywany wynik LDL nie jest dokładny, w niektórych przypadkach, takich jak wysoki poziom trójglicerydów (pow. 400 mg/ml), określa się go metodą bezpośrednią (2, 3).

Profil lipidowy – zakres norm

Cholesterol całkowity (TC) powinien mieścić się poniżej 5,00 mmol/l (czyli190 mg/mol).

Lipoproteina wysokiej gęstości (HDL) powinna wynosić powyżej 45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet i powyżej 40 mg/dl (1 mmol/l) u mężczyzn.

Lipoproteina niskiej gęstości (LDL) nie powinna przekroczyć 3,00 mmol/l (czyli 115 mg/ml).

Trójglicerydy (TG) powinny mieścić się poniżej 1,70 mmol/l (czyli 150 mg/ml) (2, 4).

Osoby, które obciążone są dodatnim wywiadem rodzinnym w kierunku chorób serca i chorują na cukrzycę, miażdżycę czy chorobę wieńcową powinny wyniki lipidogramu porównywać do bardziej rygorystycznych norm:

• Cholesterol całkowity (TC) powinien mieścić się poniżej 4,50 mmol/l (czyli175 mg/mol).
• Lipoproteina wysokiej gęstości (HDL) powinna wynosić powyżej 45 mg/dl (1,2 mmol/l) u kobiet i powyżej 40 mg/dl (1 mmol/l) u mężczyzn.
• Lipoproteina niskiej gęstości (LDL) nie powinna przekroczyć 1,80 mmol/l (czyli 70 mg/ml).
• Trójglicerydy (TG) powinny mieścić się poniżej 1,70 mmol/l (czyli 150 mg/ml).

Dyslipidemia – co to jest i jakie ryzyko niesie?

Profil lipidowy pozwala na wykrycie dyslipidemii, czyli grupy zaburzeń poziomu cholesterolu i trójglicerydów. Jest ona uznawana za jeden z ważniejszych czynników ryzyka chorób układu krążenia (m.in. zawału serca, nadciśnienia, miażdżycy), może wystąpić także w przypadku zapalenia trzustki.

Najważniejszym wskaźnikiem jest poziom lipoprotein o niskiej gęstości (LDL), zwanych „złym cholesterolem”. Jeśli poziom cholesterolu całkowitego jest wysoki, ale bierze się to z wysokiego poziomu cholesterolu HDL („dobrego cholesterolu”), wtedy kondycja pacjenta jest dobra, a jego stan zmniejsza ryzyko rozwoju chorób serca.

Przeczytaj także: Nieoczywiste przyczyny wysokiego cholesterolu we krwi

Z tego powodu od 2016 roku w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) oraz Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) znalazł się nowy parametr określany jako nie-HDL. Jest on obliczany poprzez odjęcie stężenia HDL od stężenia cholesterolu całkowitego. Stężenie cholesterolu nie-HDL ma pozwolić na diagnozę ryzyka wystąpienia incydentu sercowo-naczyniowego u pacjenta. Ryzyko to jest:

• niskie: stężenie cholesterolu nie-HDL wynosi mniej niż 145 mg/ml (3,8 mmol/l);
• wysokie: stężenie cholesterolu nie-HDL wynosi mniej niż 130 mg/ml (3,4 mmol/l);
• bardzo wysokie: stężenie cholesterolu nie-HDL wynosi mniej niż 100 mg/ml (2,6 mmol/l). (7)

Jak często należy badać profil lipidowy?

W przypadku osób zdrowych, u których nie pojawiają się czynniki ryzyka sercowo-naczyniowego (takie jak np. otyłość czy obciążenie genetyczne) sugeruje się przeprowadzanie badań przesiewowych raz na pięć lat (5). Badań takich nie wykonuje się standardowo u dzieci i młodzieży, aczkolwiek mogą być stosowane do wykrywania chorób genetycznych, takich jak hipercholesterolemia rodzinna (6). W przypadku osób zażywających leki mające obniżyć stężenie lipidów, czyli zazwyczaj statyny, profil lipidowy bada się w regularnych odstępach czasu, aby móc określić skuteczność działania leków. Nie ma przeciwwskazań do częstego powtarzania tego badania.

Jak obniżyć poziom cholesterolu?

Jeśli lipidogram wykazał wysoki poziom złego cholesterolu, czyli frakcji LDL, musisz zadbać o jego obniżenie. Pierwszy krok zakłada wprowadzenie pewnych zmian w stylu życia, a zastąpienie złych nawyków może być wystarczające, aby skutecznie obniżać cholesterol i cieszyć się dłuższym zdrowiem. Dotyczą one przede wszystkim diety. Należy zwiększyć spożycie warzyw, owoców i ryb bogatych w kwasy tłuszczowe Omega-3 i Omega-6 oraz składniki wspomagające pracę serca i niwelujące ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego. Warto natomiast ograniczyć spożycie produktów wysoko przetworzonych, zawierających cukier oraz tłuszcze nasycone, zwłaszcza tłuszcz odzwierzęcy (8, 9).

Sprawdź także: Jak obniżyć cholesterol domowymi sposobami?

Prostym rozwiązaniem, które możesz wdrożyć z dnia na dzień jest wprowadzenie do jadłospisu produktów spożywczych zawierających składniki, które skutecznie pomagają obniżać poziom „złego cholesterolu”. Nie wiesz na jakie składniki zwrócić uwagę? Badania kliniczne potwierdzają, że sterole roślinne, czyli związki organiczne naturalnie występujące w tkankach roślin obniżają stężenie cholesterolu we krwi, hamując jego wchłanianie w jelitach (10).

Roślinni pogromcy cholesterolu występują w diecie w bardzo niewielkich ilościach, a nawet codzienne spożywanie produktów roślinnych nie zagwarantuje odpowiedniej dawki steroli, aby skutecznie obniżać cholesterol we krwi. Dlatego o cenne sterole roślinne została wzbogacona żywność funkcjonalna, w tym również margaryna Optima Cardio* i Optima Cardio+Potas**, które zostały stworzone tak, by regulować profil lipidowy każdego z nas. Regularne spożywanie 3-4 kromek pieczywa dziennie posmarowanych margaryną ze sterolami roślinnymi, pozwalają skutecznie obniżyć poziom cholesterolu LDL nawet o 7-12% już w 2-3 tygodnie w połączeniu ze zbilansowaną dietą i zdrowym stylem życia.

Aktywność fizyczna a profilaktyka obniżania cholesterolu

Zaleca się przede wszystkim aktywność fizyczną o umiarkowanej lub średniej intensywności, za to wykonywaną regularnie. Badania potwierdziły, że taka intensywność ma najlepszy wpływ na zdrowie (11). Warto też wybierać takie formy aktywności, które sprawiają nam przyjemność – dzięki temu nie zniechęcimy się do nich.

Warto też kontrolować swój profil lipidowy poprzez regularne badania. Nie są one czasochłonne ani bolesne, a wczesna diagnoza może być bardzo pomocna w walce z chorobami układu krążenia.

Czytaj również: Umiarkowana aktywność fizyczna – dlaczego warto dbać o kondycję i zdrowie?

Pamiętaj, że badanie lipidogram i morfologia krwi to jedyny sposób na wykrycie problemu podwyższonego stężenia  cholesterolu we krwi, a tym samym niwelowanie ryzyka wystąpienia dyslipidemii, hipercholesterolemii i chorób układu sercowo-naczyniowego.

Autorka: Ewelina Ogrzewała, dietetyk Peater

*Udowodniono, że sterole roślinne obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca. Efekt obniżenia cholesterolu o 7–10% uzyskuje się w ciągu 2–3 tygodni przy konsumpcji od 1,5 do 2,4 g steroli roślinnych dziennie w połączeniu ze zdrowym stylem życia oraz zbilansowaną i zróżnicowaną dietą. Istnieje wiele czynników ryzyka chorób serca. Zmiana jednego z nich nie daje gwarancji obniżenia ryzyka.

**Udowodniono, że sterole roślinne obniżają poziom cholesterolu we krwi. Wysoki poziom cholesterolu jest czynnikiem ryzyka rozwoju choroby wieńcowej serca. Efekt obniżenia cholesterolu o 7–10% uzyskuje się w ciągu 2–3 tygodni przy konsumpcji od 1,5 do 2,4 g steroli roślinnych dziennie w połączeniu ze zdrowym stylem życia oraz zbilansowaną i zróżnicowaną dietą. Istnieje wiele czynników ryzyka chorób serca. Zmiana jednego z nich nie daje gwarancji obniżenia ryzyka.

Potas pomaga w utrzymaniu prawidłowego ciśnienia krwi.

Bibliografia

1. Friedewald WT, Levy RI, Fredrickson DS (1972). “Estimation of the concentration of low-density lipoprotein cholesterol in plasma, without use of the preparative ultracentrifuge”. Clin. Chem. 18 (6): 499–502.
2. Interna Szczeklika 2018. Kraków: Medycyna Praktyczna, 2018.
3. European Atherosclerosis Society (EAS) and the European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine (EFLM) joint consensus initiative.. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: clinical and laboratory implications including flagging at desirable concentration cut-points-a joint consensus statement from the European Atherosclerosis Society and European Federation of Clinical Chemistry and Laboratory Medicine.. „European Heart Journal”. 37 (25), s. 1944-1958, 2016.
4. H.P. Wolff, T.R. Weihrauch, Franciszek Kokot (red. pol.): Terapia internistyczna. Wrocław: Urban&Partner, 1996, s. 1135-1139.
5. National Cholesterol Education Program (Ncep) Expert Panel On Detection, E. (2002). “Third Report of the National Cholesterol Education Program (NCEP) Expert Panel on Detection, Evaluation, and Treatment of High Blood Cholesterol in Adults (Adult Treatment Panel III) final report”. Circulation. 106 (25): 3143–3421.
6. Felipe J. Chaves i inni, Genetic Diagnosis of Familial Hypercholesterolemia in a South European Outbreed Population: Influence of Low-Density Lipoprotein (LDL) Receptor Gene Mutations on Treatment Response to Simvastatin in Total, LDL, and High-Density Lipoprotein Cholesterol, „The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism”, 86 (10), 2001, s. 4926–4932.
7. Grupa Robocza Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego (ESC) i Europejskiego Towarzystwa Miażdżycowego (EAS) do spraw leczenia zaburzeń lipidowych. Wytyczne ESC/EAS dotyczące leczenia zaburzeń lipidowych w 2016 roku. „Kardiologia Polska”. 11 (74), 2016.
8. Norman M Kaplan, Joseph T. Flynn, Nadciśnienie tętnicze – aspekty kliniczne / Norman M. Kaplan, Bartosz Cebulski (tłum.), Andrzej Januszewicz (red.), Lublin: Wydawnictwo Czelej, 2006.
9. J. McDougall, K. Litzau, E. Haver, V. Saunders i inni. Rapid reduction of serum cholesterol and blood pressure by a twelve-day, very low fat, strictly vegetarian diet. „J Am Coll Nutr.”.
10. http://www.dietattheheart.com/cvd_prevention/interventions
11. Peter Schnohr, James H. O’Keefe, Jacob L. Marott, Peter Lange and Gorm B. Jensen, Dose of Jogging and Long-Term Mortality, Journal of the American College of Cardiology, Volume 65, Issue 5, February 2015.