Obecność cholesterolu LDL we krwi nie oznacza niczego złego, dopóki jego stężenie nie jest wyższe od zalecanych norm. Podwyższony cholesterol może prowadzić do wielu poważnych chorób. Dowiedz się, jakie objawy mogą sugerować wysoki cholesterol.
Cholesterol – co to takiego?
Cholesterol to związek tłuszczowy, który naturalnie występuje w naszym organizmie (jest w każdej komórce naszego ciała) i pełni ważne funkcje, m.in. jest potrzebny do prawidłowej pracy mózgu, do produkcji hormonów, kwasów żółciowych. Większość potrzebnego nam cholesterolu (aż 70 proc.) produkuje wątroba, resztę organizm czerpie z pożywienia (30 proc.). Cholesterol sam w sobie nie jest zły, ale szkodliwy jest jego nadmiar. Zbyt wysoki poziom tego związku może prowadzić do miażdżycy, czyli gromadzenia się złogów tłuszczowych w tętnicach i powodować ich zwężenie, co może z kolei zwiększać ryzyko wystąpienia chorób serca i układu krążenia, a także niewydolności nerek, problemów ze wzrokiem etc.
Cholesterol całkowity dzieli się na dwie frakcje:
- cholesterol LDL (“zły cholesterol”) – wysoki poziom cholesterolu LDL we krwi zwiększa ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca, zawału serca oraz udaru mózgu,
- cholesterol HDL (“dobry cholesterol”) – pomaga utrzymywać serce w dobrej kondycji, dlatego warto mieć go na odpowiednio wysokim poziomie przy jednoczesnym niskim poziomie LDL.
Podwyższony cholesterol – wczesne objawy
O podwyższonym poziomie cholesterolu dowiadujemy się zwykle przypadkowo lub gdy zaczynają się problemy z układem krążenia. Są jednak objawy, które powinny nas skłonić do wykonania badania krwi na oznaczenie stężenia cholesterolu całkowitego we krwi (lipidogram). Na co powinniśmy zwrócić uwagę?
- Częste bóle nóg, objawiające się podczas wysiłku i znikające po jego ustaniu.
- Zwiększona męczliwość, nawet przy wolnym chodzeniu, brak kondycji.
- Nadwaga i otyłość, które zazwyczaj wiążą się z niezdrową dietą i brakiem ruchu, a także nadprodukcją cholesterolu.
- Żółtaki, czyli cholesterolowe, niewielkie grudki o żółtym zabarwieniu, tworzące się najczęściej w kącikach oczu, na łokciach albo na kolanach.
Podwyższony poziom cholesterolu – jakie mogą być konsekwencje?
Choroba wieńcowa
Nieleczone zbyt wysokie stężenie cholesterolu LDL (powyżej 115 mg/dl) może prowadzić do choroby wieńcowej. W początkowych stadiach choroby może pojawiać się ból w klatce piersiowej podczas wysiłku, po jego zaprzestaniu zwykle ustępuje. Wraz z rozwojem choroby i coraz większym zwężeniem naczyń wieńcowych, ból w klatce piersiowej oraz duszność pojawiają się nawet w spoczynku. Ból może przypominać pieczenie, dławienie, rozpieranie albo gniecenie w piersiach. Może promieniować do szyi lub barku, czemu towarzyszy drętwienie rąk. Wraz z bólem mogą pojawić się niepokój, nudności, zawroty głowy i kołatanie serca.
Miażdżyca
Wysoki poziom cholesterolu prowadzi do miażdżycy. To choroba tętnic, w których na skutek tworzenia blaszki miażdżycowej (złogów tłuszczu, wapnia etc.) dochodzi do zwężenia światła naczynia oraz miejscowego stanu zapalnego. Pierwsze objawy tej choroby pojawiają się, gdy jest ona już zaawansowana, czyli złogi cholesterolowe są już znacznych rozmiarów i w dużym stopniu zmniejszają średnicę tętnic, utrudniając przepływ krwi. Jeśli miażdżyca rozwija się w tętnicy zaopatrującej w krew kończynę dolną, to może pojawić się ból mięśni podudzia (łydek) występujący w czasie marszu. Jeśli miażdżyca dotyczy jednej z tętnic wieńcowych, które zaopatrują w krew serce, to może pojawić się ból wieńcowy występujący po wysiłku i ustępujący po krótkim odpoczynku.
Choroba niedokrwienna serca, zawał
Nadmiar cholesterolu frakcji LDL zwiększa również ryzyko wystąpienia choroby niedokrwiennej serca. Znaczące zwężenie światła tętnic (o około 50-80%) wpływa na serce i powoduje jego niedokrwienie, objawiając się bólem w klatce piersiowej. Co gorsza, blaszka miażdżycowa może pęknąć, a w miejscu pęknięcia utworzyć się skrzeplina – groźny materiał zatorowy. Płynąc w nurcie pompowanej krwi, może całkowicie zablokować światło naczynia wieńcowego. Dochodzi wtedy do zawału serca, którego powikłania mogą zakończyć się śmiercią
Udar mózgu
Zmiany miażdżycowe powstałe wskutek wysokiego poziomu cholesterolu mogą mieć wpływ również na mózg. Skrzep, który powstaje po pęknięciu blaszki miażdżycowej, może przemieścić się do naczynia mózgowego, powodując zatkanie tętnicy i utratę jej drożności. Mózg zostaje gwałtownie pozbawiony dopływu krwi – mówimy wtedy o udarze niedokrwiennym. Udar nie musi się zakończyć śmiercią, ale i tak konsekwencje tej choroby są bardzo poważne. W wyniku udaru może dojść do niedowładu albo paraliżu połowy ciała, zaburzeń świadomości, zaburzenia funkcji mowy, amnezji, czy utraty wzroku.
Hipercholesterolemia
Zbyt wysoki poziom cholesterolu, zwłaszcza „złego” cholesterolu, prowadzi do hipercholesterolemii. O tej chorobie mówimy wtedy, gdy poziom cholesterolu LDL przekracza poziom 115 mg/dl (>3 mmol/l). Jednakże musimy mieć na uwadze, że w przypadku niektórych osób, ustalane są indywidualne cele. Osoby z cukrzycą lub po przebyciu zawału serca)powinny mieć znacznie niższy poziom LDL, kolejno poniżej 100 mg/dl (2,6 mmol/l) i poniżej 70 mg/dl (1,8 mmol/l).
Ostre zapalenie trzustki
Zbyt wysoki poziom cholesterolu może być przyczyną ostrego zapalenia trzustki. Choroba ta objawia się nagłym i bardzo silnym bólem zlokalizowanym w środkowej i górnej części brzucha. Ból może być na tyle silny, że wystąpią także nudności i nieprzynoszące ulgi wymioty. Ostremu zapaleniu trzustki często towarzyszy także wysoka gorączka, wzdęcia, zatrzymanie stolca i gazów.
Zbyt wysoki cholesterol – leczenie
W przypadku podwyższonego poziomu cholesterolu, zwłaszcza frakcji LDL, zaleca się:
- zmianę diety (powinna być bogata w warzywa, zdrowe tłuszcze, produkty zawierające fitosterole),
- redukcja nadmiernej masy ciała,
- rezygnacja z palenia papierosów i picia alkoholu,
- zwiększenie lub rozpoczęcie aktywności fizycznej.
Jeśli te zmiany nie okażą się wystarczająco skuteczne, powinna zostać wdrożona farmakoterapia. Przy bardzo wysokim poziomie cholesterolu LDL i wysokim ryzyku chorób układu krążenia, konieczne będzie leczenie skojarzone, czyli połączenie leków ze zmianą stylu życia.
Co jeść, by obniżyć poziom cholesterolu?
Dieta przy podwyższonym poziomie cholesterolu powinna przed wszystkim bazować na produktach, takich jak warzywa, owoce i pełnoziarniste produkty zbożowe. Uzupełnieniem jej powinny być produkty dostarczające białka, m.in. ryby, drób bez skóry, wybrane części mięsa wieprzowego i wołowego, chude sery, np. twarogowy.
Źródłem tłuszczów w takiej diecie powinny być przed wszystkim produkty roślinne: oleje, margaryny ze sterolami, orzechy i nasiona. Wyjątek stanowią tu tłuste ryby morskie, np. łosoś, sardynki, tuńczyk czy pstrąg, które dzięki temu, że zawierają wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3, wpływają również korzystnie na profil lipidowy.
Lepiej chorobom zapobiegać niż je leczyć – to prawda znana nie od dziś. Wdrożenie zdrowego stylu życia może wydawać się nam zadaniem trudnym, ale daje długofalowe korzyści. Natomiast leczenie farmakologiczne, mimo iż pozornie łatwiejsze, nie pozostaje obojętne dla naszego organizmu i może wiązać się z występowaniem licznych działań niepożądanych.
Artykuł stworzony w oparciu o materiały edukacyjne Polskiego Towarzystwa Dietetyki.
