Arytmia to zaburzenie pracy serca objawiające się przyśpieszeniem, zwolnieniem bądź nieregularnością jego pracy. Powody występowania tej dolegliwości mogą być różne – choroba niedokrwienna serca, zastawek serca, schorzenia tarczycy, zaburzenia hormonalne, nadciśnienie tętnicze, przedawkowanie leków, a także odwodnienie czy stres. Kiedy mówić możemy o arytmii oraz jak się przed nią chronić?
Gwarantem prawidłowego rytmu serca jest skoordynowany przepływ impulsów elektrycznych w układzie przewodzącym mięśnia sercowego, którego podstawową właściwością jest zdolność do generowania oraz rozprowadzania rytmicznych impulsów elektrycznych wywołujących skurcz serca.
Nieprawidłowości bodźcotwórczej czynności serca powodują zaburzenia jego rytmu, które określane są także terminami „arytmia” lub „dysrytmia” . Warto podkreślić, że arytmia to objaw, a nie choroba sama w sobie i jej występowanie może świadczyć zarówno o poważnym problemie jak i nie stanowić zagrożenia dla naszego zdrowia czy życia. Przyczyny arytmii pozwala zdiagnozować badanie osłuchowe, echa serca i badania biochemiczne, na które warto się zgłosić, jeśli odczuwamy takie objawy jak kołatanie serca, kłucie w okolicy tego mięśnia, duszności czy osłabienie.
Co może być powodem arytmii?
Wyróżnić możemy sercowe i pozasercowe przyczyny arytmii. W przypadku tych drugich, na pierwszym miejscu kardiolodzy wymieniają stres psychiczny oraz silne przeżycia emocjonalne. Czynniki psychologiczne i społeczne wpływają na większość chorób kardiologicznych – istnieje silna korelacja między stresującymi wydarzeniami a zaostrzeniem chorób serca , w tym arytmii jako jednego z ich objawów. Nieregularne bicie serca to dolegliwość zgłaszana przez wiele kobiet będących w ciąży. Dlaczego tak się dzieje? Czynność serca kobiety jest wówczas podwyższona o przeszło 25%.
Ektopowe (dodatkowe) uderzenia serca i nieutrwalone epizody arytmii zdarzają się u ponad połowy kobiet w czasie ciąży, podczas gdy utrwalona tachykardia (częstoskurcz serca tj. przyspieszenie jego akcji do powyżej 100 uderzeń na minutę) jest znacznie rzadsza i występuje z częstością 2-3/ 1000. Zasadniczo arytmie podczas ciąży mogą być skutecznie leczone w z niewielkim ryzykiem dla matki i płodu.
Czytaj także: Sposoby radzenia sobie ze stresem
Przyczyny arytmii: miażdżyca i stres
Jednym z głównych czynników usposabiających do arytmii jest postępująca miażdżyca i związane z nią niedokrwienie. W takich przypadkach u podstaw zaburzeń rytmu serca leżeć może szeroko rozumiany niezdrowy styl życia (złe nawyki żywieniowe, mała aktywność fizyczna i palenie tytoniu), który przekłada się na wysokie stężenie „złego” cholesterolu LDL, niskie stężenie „dobrego” cholesterolu HDL, nadciśnienie tętnicze, cukrzycę i otyłość (zwłaszcza brzuszną).
Wiele osób nie przywiązuje wagi do regularnego dbania o jakość tłuszczów w diecie, świeże warzywa i owoce, ograniczanie cukru dodanego (m.in. słodkie napoje, ciasta, słodkie desery) dbania o szczupłą sylwetkę. To wszystko może być w długim okresie poważną przyczyną chorób sercowo-naczyniowych. Wśród produktów sprzyjających dbaniu o profilaktykę miażdżycy są miękkie margaryny z grupy Optima: Optima Cardio ze sterolami roślinnymi o udowodnionym w badaniach klinicznych obniżaniu cholesterolu we krwi, czy Optima Cardio Potas + dodatkowo wspierająca utrzymywanie prawidłowego ciśnienia krwi.
Warto nadmienić, że do kluczowych czynników ryzyka miażdżycy należy również przewlekły stres.
Można powiedzieć, że stres to nasz chleb powszedni. Zwykle nie jesteśmy świadomi, jak wiele zmian powoduje on na poziomie komórkowym. Podczas stresu wzrasta stężenie „hormonów stresu”, jak adrenalina czy kortyzol, które podnoszą ciśnienie krwi, przyspieszają oddech i tętno. Objawy te wskazują na pobudzenie części współczulnej układu nerwowego, która wpływa na pracę układu sercowo-naczyniowego.
Układ krążenia i układ nerwowy są ze sobą nierozerwalnie związane – nawet nieduży stres przyczynia się do przyspieszenia rytmu serca. Jednocześnie rośnie ciśnienie tętnicze i zwiększa się ilość krwi, jaką serce wtłacza do naczyń. Więcej krwi przepływa też przez serce. Stres zwiększa zapotrzebowanie na tlen, a mięsień sercowy stara się je zaspokoić.
Stres niekorzystnie wpływa m.in. na funkcję śródbłonka naczyniowego, który wyściela naczynia krwionośne – to rodzaj gładkiej tafli, po której „ślizga się” strumień krwi napędzany skurczami serca. Komórki śródbłonka wydzielają wiele substancji, od których zależy prawidłowe działanie układu sercowo-naczyniowego. Niestety, właśnie ta zwarta, pojedyncza warstwa komórek jest miejscem, w którym proces miażdżycowy ma swój początek. Tutaj zatem szukać należy źródeł objawów miażdżycy – arytmia może być jednym z nich.
Aktywacja układu neurohormonalnego przez stres zwiększa skurcz naczyń obwodowych, przyczyniając się do niedokrwienia niektórych narządów. W efekcie krew płynie nie tylko szybciej, ale momentami też bardziej „burzliwie”, co może powodować uszkodzenia śródbłonka i inicjować proces miażdżycowy. Długotrwały stres może też prowadzić do nadciśnienia tętniczego, które kilkukrotnie zwiększa ryzyko wystąpienia arytmii.
Przyczyny arytmii: zaburzenia gospodarki elektrolitowej
Co prawda, dzięki sprawnemu układowi przewodzącemu serce może utrzymać pewną autonomię. Ale z pewnością nie jest to autonomia absolutna. Funkcjonowanie mięśnia sercowego zależy m.in. od układu nerwowego, podlega wpływom biochemicznym (wiąże się np. ze stężeniem jonów wapnia, potasu, magnezu we krwi) i hormonalnym (np. adrenaliny, tyroksyny).
Prawidłowa gospodarka elektrolitowa warunkuje odpowiednią pobudliwość komórek mięśnia sercowego. Jej zaburzenia mogą leżeć u podstaw arytmii.
Hipokaliemia (czyli zmniejszenie stężenia potasu w surowicy krwi <3,8 mmol/l) może objawiać się groźnymi zaburzeniami rytmu serca, m.in. częstoskurczem komorowym. Hiperkaliemia (zwiększenie stężenia potasu >5,5 mmol/l) czasem prowadzi do bradykardii, asystolii i migotania komór. Zwiększenie stężenia wapnia >2,75 mmol/l (>11 mg/dl), zwane hiperkalcemią, może skutkować tachykardią i niemiarowym rytmem serca.
Hipomagnezemia, a więc zmniejszenie stężenia magnezu całkowitego w surowicy <0,65 mmol/l, także przebiega z zaburzeniami rytmu serca (komorowymi lub nadkomorowymi). Może przyczyniać się m.in. do migotania przedsionków i migotania komór.
Hipermagnezemia (zwiększenie stężenia magnezu całkowitego w surowicy >1,2 mmol/l) w ciężkiej postaci powoduje zaburzenia przewodzenia przedsionkowo-komorowego i śródkomorowego. W skrajnych przypadkach występuje blok serca, a nawet asystolia.
Przyczyny arytmii: nadczynność i niedoczynność tarczycy
Nadczynności tarczycy towarzyszy nadprodukcja hormonów tarczycowych (T3 i T4). W jej wyniku przyspiesza metabolizm i rośnie zapotrzebowanie tkanek na tlen, co wpływa na pracę wszystkich narządów organizmu, w tym serca. Komórki mięśnia sercowego (kardiomiocyty) są szczególnie wrażliwe na działanie trijodotyroniny (T3), która obniża próg ich pobudliwości. W rezultacie zwiększa się kurczliwość kardiomiocytów.
T3 wpływa również na naczynia krwionośne, zmniejszając ich opór, co pośrednio przyspiesza pracę mięśnia sercowego i może prowadzić do jego przerostu. Nadmiar hormonów tarczycy pobudza układ autonomiczny, a zwłaszcza jego część współczulną, która intensywnie stymuluje mięsień sercowy i narzuca mu szybszy rytm serca (powoduje tachykardię).
Niedoczynność tarczycy prowadzi do innych zmian w układzie sercowo-naczyniowym niż nadczynność: rytm serca zwalnia, może pogorszyć się rozkurczowa i skurczowa czynność lewej komory. Niedoczynność tarczycy zwiększa ryzyko miażdżycy i zawału serca. Co gorsza, przewlekłe choroby układu krążenia mogą oddziaływać na metabolizm hormonów tarczycy. W konsekwencji, w mechanizmie błędnego koła może dojść do nasilenia zaburzeń w układzie sercowo-naczyniowym.
Jaką dietę stosować przy arytmii?
Występowanie arytmii wiąże się z koniecznością zmiany nawyków żywieniowych – wskazane będzie ograniczenie bądź wyeliminowanie z diety produktów negatywnie wpływających na pracę układu sercowo-naczyniowego. Do takich nalezą z całą pewnością produkty wysokoprzetworzone, konserwowe, wędzone, używki (alkohol, tytoń), a także cukry proste. Odpowiednia przy arytmii dieta powinna opierać się na zasadach zdrowego żywienia, które zakładają spożywanie 4-5 regularnych, zbilansowanych posiłków bogatych w różnorodne składniki, w tym dużą ilość owoców i warzyw. Walcząc z arytmią warto także pamiętać, że na układ sercowo-naczyniowy wielokierunkowe, pozytywne działania wykazują kwasy omega-3.
Ostatnie lata przyniosły liczne dowody na to, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 mają działanie przeciwmiażdżycowe, przeciwzakrzepowe. Działanie PUFA omega-3 zależy od dawki. Działanie antyarytmiczne i prawdopodobnie wtórną do niego redukcję śmiertelności całkowitej oraz redukcję częstości nagłych zgonów stwierdzono przy stosowaniu małych dawek kwasów omega-3. W wyższych dawkach (> 2 g/d) PUFA omega-3 działają przeciwmiażdżycowo, przeciwzapalnie i przeciwzakrzepowo oraz obniżają stężenie triglicerydów . Podwyższony poziom trójglicerydów we krwi może być przyczyną wielu poważnych schorzeń. Wśród nich trzeba wymienić takie choroby jak np. otyłość, miażdżyca czy cukrzyca typu II. Stosowanie w codziennej diecie produktów bogatych w kwasy omega-3 umożliwi odpowiednie zbilansowanie diety, tak aby osiągnąć dobry stan zdrowia.
Ponieważ arytmia może mieć rozmaite podłoże i przyjmować wiele form (by wymienić tylko tachykardię zatokową, bradykardię, migotanie przedsionków czy migotanie komór) warto każdorazowo przy odczuwaniu nieregularnej pracy serca zgłosić się do lekarza celem zdiagnozowania powodów jej występowania. W wielu przypadkach negatywnym skutkom arytmii udaje się zapobiec bądź znacznie poprawić jakość życia osoby, która cierpi z jej powodu. Powodem arytmii nie musi być poważna choroba, niekiedy, by ją zniwelować wystarczy wyregulować gospodarkę wodno-elektrolitową organizmu bądź usunąć źródło przewlekłego stresu. Warto także pamiętać, iż w profilaktyce chorób serca ważna jest zbilansowana dieta bogata w kwasy omega-3 oraz codzienna dawka ruchu.
