Tętno stanowi odzwierciedlenie pracy układu sercowo-naczyniowego. Jeśli jest nieprawidłowe, wówczas może to świadczyć o pewnych zaburzeniach, które bywają podstawą do konsultacji kardiologicznej. Poznaj najczęstsze przyczyny zbyt wysokiego pulsu i dowiedz się, w jaki sposób można go obniżyć.
Mianem tętna określa się pulsowanie ścian tętnicy, wywołane falą przepływającej krwi. Zależy ono od dwóch czynników: bicia serca oraz stanu badanych naczyń krwionośnych[1].
Optymalne wartości tętna – poznaj obowiązujące normy
Tętno wyrażane jest w liczbie uderzeń na minutę. Wyniki różnią się, m.in. w zależności od wieku. Poniżej prezentujemy uśrednione wartości ustalone dla osób zdrowych:
- płód – 110-150 uderzeń na minutę,
- niemowlęta – 130 uderzeń na minutę,
- dzieci – 100 uderzeń na minutę,
- młodzież – 85 uderzeń na minutę,
- dorośli – 64-90 uderzeń na minutę,
- osoby starsze – 55-60 uderzeń na minutę.
Jak prawidłowo ocenić tętno?
Chociaż wiele nowoczesnych ciśnieniomierzy ma opcję wykrywania i obliczania tętna, samodzielna jego ocena jest dość trudna. Trzeba wykazywać się sporym doświadczeniem klinicznym, aby móc nie tylko wskazać liczbę uderzeń na minutę, ale też określić konkretne cechy pulsu.
Lekarz przeprowadza badanie tętna poprzez: obserwację, osłuchiwanie, badanie palpacyjne. Na tej podstawie określa:
- częstotliwość – odzwierciedla częstotliwość rytmu serca,
- amplitudę – określająca to, jak mocno tętnica uwypukla się na skutek przepływającej krwi,
- miarowość – pozwala na ocenę zgodności z biciem serca,
- czas trwania fali skurczowej – stanowi odzwierciedlenie stanu układu krążenia[2].
Dlaczego tętno przyspiesza?
Przyczyny zbyt wysokiego pulsu są mocno zróżnicowane i – na szczęście – nie zawsze wskazują na poważne schorzenie. Bardzo często zdarza się, że podwyższone tętno stanowi skutek nadmiernego wysiłku fizycznego, stresu, zdenerwowania itp. Niekiedy przyspieszony puls to efekt zmęczenia, nadmiernego spożycia alkoholu czy kawy.
Zbyt wysokie tętno – szczególnie jeśli utrzymuje się przez długi czas – może świadczyć o pewnych zaburzeniach zdrowotnych. Zalicza się do nich m.in.:
- choroby układu sercowo-naczyniowego, np. miażdżyca, nadciśnienie, zapalenie mięśnia sercowego, choroba niedokrwienna serca,
- nadczynność tarczycy,
- nadmierne stężenie potasu we krwi (hiperkalemia),
- wzmożona aktywność nerwu błędnego (wagotonia).
Biorąc pod uwagę częstość występowania poszczególnych schorzeń, to właśnie choroby układu sercowo-naczyniowego stanowią główną przyczynę zbyt wysokiego tętna.
Zbyt wysokie tętno – jak je obniżyć?
Najskuteczniejszą metodą walki z wysokim tętnem jest wyeliminowanie przyczyny. Jeśli znasz czynniki wpływające na podwyższanie pulsu, należy dążyć do ich ograniczenia.
Unikaj nadmiernego stresu
Silne emocje czy nagłe zdenerwowanie powodują przyspieszenie bicia serca, co z kolei wiąże się z podwyższeniem tętna. Jeśli chcesz przywrócić puls do optymalnych wartości, nie stresuj się nadmiernie. Chociaż trudno tego uniknąć, warto nauczyć się radzić sobie z nim w tak ekstremalnych sytuacjach.
Ogranicz spożycie kawy
Nadmierne spożywanie kawy – szczególnie na czczo – może podwyższyć tętno[3]. Warto więc zmniejszyć ilość przyjmowanej kofeiny w ciągu dnia.
Zadbaj o optymalny poziom cholesterolu we krwi
Samo wysokie stężenie cholesterolu nie wpływa bezpośrednio na wysoki puls. Ma jednak związek z rozwojem miażdżycy – choroby, która odpowiada za podwyższanie tętna. Z tego powodu należy dążyć do obniżania poziomu cholesterolu frakcji LDL. Najlepszym sposobem jest wprowadzenie modyfikacji w codziennym żywieniu.
Zaleca się ograniczyć spożycie produktów pochodzenia zwierzęcego z uwagi na wysoką zawartość nasyconych kwasów tłuszczowych. Każdy dodatkowy 1% energii pochodzącej z tych tłuszczów (po przekroczeniu dziennego zapotrzebowania na poziomie 10% wartości energetycznej) prowadzi do wzrostu poziom cholesterolu LDL nawet o 1,6 mg/dl[4].
Warto włączyć także sterole roślinne, które przyczyniają się one do obniżenia poziomu cholesterolu o 7-10% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-2,4 g w połączeniu ze zdrowym stylem życia[5]. Najlepszym sposobem na ich regularne przyjmowanie jest zastąpienie masła miękką margaryną kubkową, np. Optima Cardio.
Włącz odpowiednią aktywność fizyczną
Chociaż intensywny wysiłek fizyczny może odpowiadać za podwyższenie tętna, wcale nie trzeba rezygnować z aktywności. Wybierz taką formę treningu, która nie powoduje gwałtownych skoków pulsu.
Warto przy tym pamiętać, że regularna aktywność fizyczna pozwala przyzwyczaić się organizmowi do zmian wysiłkowych. Jednocześnie dochodzi do spadku tętna spoczynkowego, co przekłada się na spadek wartości tętna wysiłkowego[6].
Jeżeli tętno nadal jest wysokie, mimo prób walki z przyczynami takiego stanu, warto poinformować o tym lekarza.
[1] https://www.mp.pl/pacjent/objawy/154834,nieprawidlowe-tetno
[2] https://www.mp.pl/pacjent/objawy/154834,nieprawidlowe-tetno
[3] https://www.mp.pl/pacjent/choroby-ukladu-krazenia/lista/show.html?id=94223
[4] Wytyczne ESC/EAS dotyczące postępowania w dyslipidemiach: jak dzięki leczeniu zaburzeń lipidowych obniżyć ryzyko sercowo‑naczyniowe (2019); Zeszyty edukacyjne. Kardiologia polska 3/2020
[5] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[6] https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21670241/
