Czy wiesz, że z zespołem metabolicznym może się zmagać nawet co czwarty Polak[1]? Ten stan, w którym dochodzi do współwystępowania kilku chorób metabolicznych, może stanowić poważne zagrożenie dla zdrowia. Zastanawiasz się, czy jesteś w grupie ryzyka? Zobacz, co na to wpływa oraz jak uchronić się przed miażdżycą czy cukrzycą.
Co to jest zespół metaboliczny?
Zespół metaboliczny polega na współwystępowaniu czynników sprzyjających rozwojowi chorób sercowo-naczyniowych oraz cukrzycy. Możesz sobie wyobrazić go jako „złego kolegę” takich schorzeń, który niczym magnes „przyciąga” kolejne problemy zdrowotne[2].
Najczęściej chodzi o połączenie czynników, które zwiększają ryzyko zapadnięcia na:
- cukrzycę;
- miażdżycę;
- nadciśnienie.
Wszystkie te stany znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia chorób serca, a co za tym idzie – przedwczesnego zgonu[3].
Problem polega na tym, że te zaburzenia nie występują przypadkowo. Mają wspólne przyczyny i wzajemnie się wzmacniają, przez co tworzą swoisty „błędny krąg”[4]. Jeśli nie podejmiesz działań, zespół metaboliczny może prowadzić do poważnych i rozległych powikłań.
Jakie są kryteria rozpoznania zespołu metabolicznego?
Od 2022 roku obowiązują nowe, uproszczone kryteria rozpoznawania zespołu metabolicznego. Aby zdiagnozować ten stan, muszą być spełnione: jedno kryterium podstawowe i co najmniej 2 dodatkowe[5].
Podstawowe kryterium to otyłość, którą można rozpoznać na 2 sposoby. Wskazują na nią[6]:
- BMI (wskaźnik masy ciała) wynoszący 30 kg/m² lub więcej
- oraz/albo obwód talii: co najmniej 88 cm u kobiet lub 102 cm u mężczyzn[7].
Dodatkowo muszą wystąpić 2 z 3 poniższych problemów.
- Zaburzenia gospodarki cukrowej – podwyższony poziom glukozy na czczo (≥100 mg/dl), podwyższona hemoglobina glikowana (≥5,7%) lub przyjmowanie leków na cukrzycę.
- Podwyższone ciśnienie tętnicze – wartości ≥130/80 mmHg w pomiarach domowych lub ≥130/85 mmHg w gabinecie lekarskim, albo przyjmowanie leków na nadciśnienie.
- Zaburzenia lipidowe – podwyższony poziom cholesterolu nie-HDL (≥130 mg/dl) lub stosowanie leków obniżających cholesterol.
Dlaczego zespół metaboliczny jest ściśle związany z otyłością?
Otyłość, szczególnie ta brzuszna, nie jest tylko kwestią estetyczną. Nadmiar tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha działa jak aktywny „organ”, który wydziela substancje o działaniu prozapalnym. Prozapalny tłuszcz trzewny wytwarza cytokiny – związki, które wywołują przewlekły stan zapalny w całym organizmie[8].
Taki stan zapalny prowadzi do insulinooporności – sytuacji, w której komórki stają się mniej wrażliwe na insulinę. W odpowiedzi trzustka musi produkować coraz więcej tego hormonu, co z czasem może prowadzić do jej wyczerpania i rozwoju cukrzycy typu 2.
Ponadto nadmiar tkanki tłuszczowej:
- zwiększa opór naczyń krwionośnych, podnosząc ciśnienie tętnicze;
- zaburza profil lipidowy, zwiększając poziom „złego” cholesterolu;
- przyspiesza rozwój miażdżycy poprzez uszkadzanie ścian tętnic;
- aktywuje układ współczulny, co dodatkowo podnosi ciśnienie i przyspiesza tętno[9].
Jak zatem widzisz, otyłość powoduje ogrom problemów, które mogą mieć przełożenie na Twoje zdrowie i życie.
Co może wskazywać na zespół metaboliczny?
Podstawowym czynnikiem zespołu metabolicznego jest otyłość. Jednak warto przyjrzeć się też objawom, które mogą towarzyszyć rozwojowi chorób typowo wywoływanych tym stanem.
Zwróć uwagę np. na[10] [11] [12]:
- głośne chrapanie w nocy;
- senność w ciągu dnia;
- problemy hormonalne – np. u kobiet zaburzenia menstruacji lub bolesne miesiączki, a także nadmiar włosów na twarzy i ciele;
- obecność tzw. żółtaków, czyli żółtych grudek na powiekach;
- ciemne przebarwienia skóry w okolicy szyi i pach;
- podatność na infekcje skórne i trudne gojenie się ran;
- napadowe ataki głodu, zwłaszcza na słodycze;
- częstsze oddawanie moczu.
Jeśli masz takie i podobne objawy – to „czerwone światło”, które powinno Cię skłonić do podjęcia działania. Wczesne rozpoznanie zespołu metabolicznego daje szansę na zatrzymanie lub spowolnienie rozwoju poważniejszych powikłań.
Jak walczyć z zespołem metabolicznym?
Dobra wiadomość jest taka, że zespół metaboliczny można skutecznie leczyć. Przede wszystkim warto w bezpieczny sposób zredukować masę ciała[13] – zrobisz to poprzez odpowiednio dobraną dietę wraz z aktywnością fizyczną.
Warto także wykonywać regularne badania – w szczególności lipidogram, poziom cukru we krwi oraz pomiar ciśnienia. Wykrycie nieprawidłowości pozwoli szybko wdrożyć leczenie – zanim dojdzie do pogłębienia problemu.
Przykładowo, jeżeli już zmagasz się z podwyższonym cholesterolem, do diety będzie można wprowadzić sterole roślinne. Te naturalne substancje potrafią obniżyć poziom „złego” cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g[14]. Zawiera je np. miękka margaryna kubkowa Optima Cardio, która powstaje na bazie naturalnych olejów roślinnych.
Pamiętaj, że zespół metaboliczny rozwija się przez lata, więc jego leczenie też wymaga czasu i cierpliwości. Jednak każdy krok w stronę zdrowszego stylu życia to inwestycja w Twoje przyszłe zdrowie i jakość życia. Powodzenia!
[1] https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/100083/78243
[2] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62315,zespol-metaboliczny-co-to-jest-jakie-sa-przyczyny-i-jak-wyglada-leczenie
[3] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/aktualnosci/320911,przyczyna-otylosci-a-ryzyko-chorob-serca
[4] https://www.nadcisnienietetnicze.pl/sites/scm/files/2022-07/Zespol_metaboliczny_stanowisko.pdf
[5] https://www.nadcisnienietetnicze.pl/sites/scm/files/2022-07/Zespol_metaboliczny_stanowisko.pdf
[6] https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/100083/78243
[7] https://journals.viamedica.pl/nadcisnienie_tetnicze_w_praktyce/article/view/100083/78243
[8] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[9] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[10] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[11] https://www.mp.pl/cukrzyca/wywiady/344768,insulinoopornosc-to-mechanizm-patofizjologiczny
[12] https://www.mp.pl/pacjent/okulistyka/lista/61870,kepki-zolte-zoltaki-rodzaje-przyczyny-i-usuwanie
[13] Dobrowolski P., Prejbisz A., Kuryłowicz A. i wsp. Zespół metaboliczny — nowa definicja i postępowanie w praktyce. Nadciśnienie Tętnicze w Praktyce. 2022; 8(2): 1–26.
[14] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
