Zawał – to słowo brzmi przerażająco. I rzeczywiście, atak serca jest niezwykle poważnym stanem, który może doprowadzić nawet do śmierci. Zasadne jest więc pytanie: co sprzyja jego wystąpieniu? Czy zawał serca jest dziedziczny? Czytaj dalej, by poznać szczegóły.
Co to jest zawał serca?
Zawał serca to stan, w którym część mięśnia sercowego obumiera z powodu braku dopływu krwi. Dzieje się tak, gdy jedna z tętnic wieńcowych – naczyń odpowiedzialnych za dostarczanie tlenu do serca – zostaje zablokowana. Najczęściej przyczyną takiej blokady jest pęknięcie blaszki miażdżycowej, która przez lata gromadziła się w naczyniach krwionośnych[1].
W takiej sytuacji liczy się dosłownie każda minuta. Im dłużej trwa niedotlenienie, tym większy obszar serca ulega uszkodzeniu. Medycy często powtarzają, że „czas to mięsień” – po około 3-6 godzinach od wystąpienia blokady obumrze cały obszar serca, który jest zaopatrywany w krew przez zatkaną tętnicę[2]. Dlatego tak ważna jest szybka reakcja na niepokojące objawy.
Czy zawał może być dziedziczny?
Odpowiedź na to pytanie nie jest tak prosta, jak mogłoby się wydawać. Po pierwsze, zawał serca nie jest chorobą samą w sobie – to powikłanie wieloletnich zmian zachodzących w naczyniach krwionośnych, wywołanych przede wszystkim miażdżycą. Ta z kolei odpowiada za ponad 80% wszystkich przypadków zawałów, niezależnie od wieku pacjenta[3].
Czy więc można odziedziczyć skłonność do zawału? Istnieją podstawy, by odpowiedzieć na to pytanie: „tak, ale nie w bezpośredni sposób”. Naukowcy wskazują, że za dziedziczenie skłonności do miażdżycy i zawału serca odpowiada wiele genów[4]. Niestety, na tym etapie rozwoju medycyny trudno wskazać ze stuprocentową pewnością, że dana osoba ma predyspozycje do rozwoju chorób sercowo-naczyniowych.
Jest jednak ważna wskazówka: wystąpienie zawału serca u członków najbliższej rodziny (rodziców, rodzeństwa czy dziadków), zwłaszcza w młodym wieku (kobiety poniżej 50. roku życia, mężczyźni przed 40-45. rokiem życia), może sugerować podwyższone ryzyko[5]. W takiej sytuacji szczególnie ważna jest profilaktyka!
Zdążyć przed zawałem, czyli profilaktyka chorób serca
W Twojej rodzinie występowały przypadki zawału serca? To wcale nie oznacza, że Ty również musisz zachorować! Warto jednak wiedzieć, że przy genetycznym obciążeniu nawet umiarkowane nasilenie czynników ryzyka może być bardziej szkodliwe niż u osób bez takiej historii rodzinnej[6].
Dlatego tak ważne jest wdrożenie odpowiedniej profilaktyki. Na co zwrócić uwagę?
Kontroluj poziom cholesterolu
Miażdżyca rozwija się w efekcie zaburzeń profilu lipidowego – a zatem przede wszystkim nadpodaży „złego” cholesterolu LDL[7]. Dlatego, zwłaszcza jeśli masz obciążenia rodzinne, regularnie wykonuj lipidogram.
Przy zbyt wysokim poziomie cholesterolu sięgnij przede wszystkim po sterole roślinne. Obniżają one poziom LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g oraz prowadzeniu zdrowego stylu życia[8]. Zawiera je np. produkowana z olejów roślinnych miękka margaryna kubkowa Optima Cardio.
Zadbaj o zdrową dietę
Twój jadłospis ma ogromne znaczenie dla zdrowia serca! Szczególną uwagę zwróć na:
- tłuszcze – ogranicz nasycone kwasy tłuszczowe (obecne np. w czerwonym mięsie i tłustym nabiale) oraz izomery trans (obecne np. w maśle, tłustym nabiale czy mięsie wołowym) na rzecz zdrowych tłuszczów nienasyconych; te drugie znajdziesz m.in. w olejach roślinnych, tłustych rybach morskich czy orzechach[9];
- warzywa i owoce – powinny stanowić około połowę tego, co spożywasz każdego dnia. Są bogatym źródłem błonnika, witamin i składników mineralnych;
- produkty pełnoziarniste – zapewniają organizmowi błonnik i bogactwo składników mineralnych[10].
Ruszaj się regularnie
Aktywność fizyczna to jeden z fundamentów zdrowego stylu życia. Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) zaleca minimum 150 minut średnio intensywnego wysiłku tygodniowo. To zaledwie 30 minut dziennie przez 5 dni w tygodniu[11]!
Jak spełnić ten wymóg? Wcale nie musisz wyciskać siódmych potów na siłowni! Świetnie sprawdzą się choćby:
- spacery lub nordic walking;
- pływanie;
- jazda na rowerze;
- taniec;
- intensywne sprzątanie lub pielenie grządek w ogródku.
Wybierz taką aktywność, która sprawia Ci przyjemność – wtedy łatwiej będzie ją kontynuować.
Pożegnaj się ze szkodliwymi nawykami
Palenie papierosów znacząco zwiększa ryzyko chorób serca[12]. Jeśli palisz – znajdź sposób na porzucenie tego nałogu. Nie przesadzaj też z alkoholem – im niej go spożywasz, tym lepiej!
Kontroluj stres
Przewlekły stres może negatywnie wpływać na Twoje serce. Znajdź sposób na jego redukcję – może to być aktywność fizyczna, medytacja, joga czy hobby, które pozwoli się odprężyć.
Zawał serca to poważny stan, ale w dużej mierze można wpływać na ryzyko jego wystąpienia. Nawet przy genetycznych predyspozycjach świadomy styl życia może znacząco zmniejszyć zagrożenie. Warto o tym pamiętać i zadbać o swoje serce już dziś!
[1] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zawal/62035,zawal-serca-atak-serca-przyczyny-objawy-i-leczenie
[2] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zawal/62035,zawal-serca
[3] https://podyplomie.pl/kardiologia/09999,zawal-miesnia-sercowego-u-osob-mlodych
[4] https://www.mp.pl/genetyka/aktualnosci/191008,geny-wplywaja-na-ryzyko-niewydolnosci-serca; https://pulsmedycyny.pl/medycyna/kardiologia/naukowcy-zidentyfikowali-1500-wariantow-genow-zwiazanych-z-cisnieniem-tetniczym/
[5] https://www.ikard.pl/strefa-pacjenta/warto-wiedziec/zawal-serca.html#A9
[6] https://www.ikard.pl/strefa-pacjenta/warto-wiedziec/zawal-serca.html#A9
[7] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca
[8] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
[9] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/67338,tluszcze-podzial-budowa-funkcje-i-wlasciwosci
[10] https://ncez.pzh.gov.pl/abc-zywienia/zasady-zdrowego-zywienia/piramida-zdrowego-zywienia-i-aktywnosci-fizycznej-dla-osob-doroslych-2/
[11] https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity
[12] https://www.mp.pl/poz/psychiatria/uzaleznienia/89907,leczenie-uzaleznienia-od-tytoniu
