Frustruje Cię nadmiar tłuszczu na brzuchu? Chociaż wygląd jest ważny, estetyczne wyzwania związane z sylwetką nie stanowią najpoważniejszego problemu. Prawdziwe zagrożenie kryje się znacznie głębiej – w procesach zachodzących na poziomie komórkowym. Zobacz, dlaczego tkanka tłuszczowa jest tak groźna dla zdrowia oraz jak skutecznie sobie z tym radzić.
Prozapalna tkanka tłuszczowa – dlaczego tak się dzieje?
Tkanka tłuszczowa to znacznie więcej niż tylko pasywny magazyn energii. To metabolicznie aktywny organ, który intensywnie wpływa na funkcjonowanie całego organizmu. Szczególnie groźna jest tkanka tłuszczowa trzewna, gromadząca się wokół narządów wewnętrznych w jamie brzusznej[1]. Dlaczego tak właśnie jest?
Otóż nadprogramowe kilogramy, szczególnie te gromadzące się w okolicy brzucha, to:
- źródło przewlekłego stanu zapalnego w organizmie[2];
- przyczyna nasilonego stresu oksydacyjnego[3];
- czynnik ryzyka rozwoju miażdżycy i chorób serca[4];
- zjawisko, które wpływa na zaburzenia równowagi hormonalnej i metabolicznej[5].
Jak to działa? Adipocyty, czyli komórki tłuszczowe, w sytuacji nadmiaru tkanki trzewnej wydzielają cytokiny prozapalne oraz adipocytokiny. Wywołują przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu w całym organizmie[6].
U osób z otyłością obserwuje się podwyższone stężenia białka C-reaktywnego (CRP), interleukin oraz czynnika martwicy nowotworów α (TNF-α)[7]. Te substancje nie tylko świadczą o trwającym procesie zapalnym, ale także bezpośrednio przyczyniają się do uszkodzenia ścian naczyń krwionośnych i zwiększają ryzyko wystąpienia zawału serca czy chorób tętnic obwodowych[8].
Właśnie dlatego, oceniając stopień otyłości, lekarze mierzą nie tylko BMI, ale także obwód brzucha. Za niepokojące uznaje się wartości powyżej 80 cm u kobiet i 94 cm u mężczyzn – to właśnie wtedy ryzyko powikłań zdrowotnych znacząco wzrasta[9].
Jaki jest związek nadprogramowych kilogramów ze stresem oksydacyjnym?
Stres oksydacyjny to stan zaburzonej równowagi między wytwarzaniem reaktywnych form tlenu (ROS) a zdolnością organizmu do ich neutralizacji[10]. Mówiąc prościej – to sytuacja, w której w organizmie powstaje zbyt dużo wolnych rodników, a systemy obronne nie nadążają z ich usuwaniem.
W przypadku nadwagi i otyłości sytuacja znacznie się komplikuje. Nadmiar tkanki tłuszczowej staje się dodatkowym źródłem wolnych rodników. Prozapalne cytokiny wydzielane przez adipocyty pobudzają produkcję ROS. Tak tworzy się błędne koło – stres oksydacyjny nasila stan zapalny, a stan zapalny pogłębia stres oksydacyjny[11].
Stres oksydacyjny wpływa również na dostępność tlenku azotu (NO) – kluczowego związku odpowiedzialnego za rozszerzanie naczyń[12]. Wolne rodniki „przechwytują” NO, ograniczając jego działanie i pogorszając funkcję naczyń krwionośnych.
Otyłość brzuszna a ryzyko miażdżycy: jaki jest związek?
Przewlekły stan zapalny wywołany przez nadmiar tkanki tłuszczowej to prosta droga do rozwoju miażdżycy[13]. Szczególnie podatne na uszkodzenia przez wolne rodniki są komórki śródbłonka naczyń krwionośnych[14]. Reaktywne formy tlenu uszkadzają te delikatne komórki, prowadząc do ich dysfunkcji – stanowi ona pierwszy etap rozwoju miażdżycy. Gdy przepuszczalność śródbłonka wzrasta, dochodzi do gromadzenia się cholesterolu w ścianie tętnicy. A to inicjuje powstawanie blaszek miażdżycowych[15].
To jednak nie wszystko! U osób z otyłością brzuszną blaszki miażdżycowe mają szczególnie niepokojące cechy – zawierają więcej lipidów, są bardziej kruche i łatwiej pękają[16]. Oznacza to znacznie wyższe ryzyko powikłań zakrzepowych, takich jak zawał serca czy udar mózgu.
Nadwaga i otyłość wpływają także niekorzystnie na profil lipidowy. BMI powyżej 30 ma też bezpośredni wpływ na destabilizację już istniejących blaszek miażdżycowych[17]. Jak zatem widać, zagrożenie jest poważne i nie należy go lekceważyć.
Jak walczyć ze stresem oksydacyjnym przy nadwadze?
Podstawą walki ze stresem oksydacyjnym i stanem zapalnym jest powrót do prawidłowej masy ciała. Nawet niewielka redukcja masy ciała – o 5-10% – może przynieść znaczące korzyści zdrowotne i zmniejszyć nasilenie procesów zapalnych w organizmie[18]. To jednak nie wszystko. Aby wspomóc walkę z wolnymi rodnikami, warto też wprowadzić do diety antyoksydanty. To substancje wspierające usuwanie prozapalnych wolnych rodników tlenowych. Znajdziesz je m.in. w owocach i warzywach. Szczególnie wartościowe będą m.in.:
- z owoców: żurawina, jagody, borówki amerykańskie, truskawki, porzeczki, maliny, śliwki, granaty, brzoskwinie czy jabłka;
- z warzyw: karczoch, sałata, szparagi, kapusta, szpinak, jarmuż, brokuły oraz czosnek[19].
Natomiast jeśli masz podwyższony cholesterol, wprowadź do diety sterole roślinne. Te naturalne substancje obniżają poziom „złego” cholesterolu LDL o 7-12% w ciągu 2-3 tygodni przy dziennym spożyciu 1,5-3 g[20]. Znajdziesz je na przykład w miękkiej margarynie kubkowej Optima Cardio, która powstaje na bazie olejów roślinnych.
Pamiętaj, że walka ze stresem oksydacyjnym i nadprogramowymi kilogramami to proces. Warto do niego podejść spokojnie, ale z determinacją – to początek drogi do sukcesu!
Podsumowanie:
[1] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[1] https://www.mp.pl/pacjent/nadwaga
[2] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[3] Klima Ł., Stolarz-Skrzypek K., Olszanecki R., Kawecka-Jaszcz K. Udział stresu oksydacyjnego w patogenezie nadciśnienia tętniczego — rola metylowanych arginin. Kardiologia Polska 2011; 69, supl. III: 94–99.
[4] Czech A., Bernas M., Tatoń J. Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2007, tom 3, nr 4, s. 85–94.
[5] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[6] J.w.
[7] J.w.
[8] Sędkowska A., Gawron-Kiszka M., Tomaszewski M., et al. Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze 2011, tom 15, nr 2, strony 93–101.
[9] https://www.mp.pl/nadwaga-i-otylosc/wytyczne/246952,-nadwaga-i-otylosc-u-doroslych
[10] Klima Ł., Stolarz-Skrzypek K., Olszanecki R., Kawecka-Jaszcz K. Udział stresu oksydacyjnego w patogenezie nadciśnienia tętniczego — rola metylowanych arginin. Kardiologia Polska 2011; 69, supl. III: 94–99.
[11] J.w.
[12] J.w.
[13] Sędkowska A., Gawron-Kiszka M., Tomaszewski M., et al. Otyłość i cukrzyca typu 2 a przerost lewej komory serca u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym. Nadciśnienie Tętnicze 2011, tom 15, nr 2, strony 93–101.
[14] Klima Ł., Stolarz-Skrzypek K., Olszanecki R., Kawecka-Jaszcz K. Udział stresu oksydacyjnego w patogenezie nadciśnienia tętniczego — rola metylowanych arginin. Kardiologia Polska 2011; 69, supl. III: 94–99.
[15] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/informacje/definicje/54556,miazdzyca
[16] Czech A., Bernas M., Tatoń J. Sercowo-naczyniowe objawy otyłości. Endokrynologia Otyłość i Zaburzenia Przemiany Materii 2007, tom 3, nr 4, s. 85–94.
[17] J.w.
[18] Bąk-Sosnowska M., Białkowska M., Bogdański P., et al.: Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na otyłość 2022 – stanowisko Polskiego Towarzystwa Leczenia Otyłości. Medycyna Praktyczna (wydanie specjalne), maj 2022.
[19] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/331612,antyoksydanty-rola-podzial-i-wlasciwosci
[20] https://www.efsa.europa.eu/en/press/news/blood-cholesterol-reduction-health-claims-phytosterols-can
