Czy zdarzyło Ci się słyszeć o dobrym i złym cholesterolu, ale nie do końca wiesz, co oznaczają te pojęcia? Nie wiesz, co kryje się pod skrótami HDL i LDL? Czytaj dalej i dowiedz się więcej o frakcjach cholesterolu oraz tym, dlaczego równowaga pomiędzy nimi jest tak ważna.
Cholesterol – bardziej pojemne pojęcie niż myślisz!
Pojęcie „cholesterol” jest używane w odniesieniu do kilku różnych cząsteczek, dlatego warto na wstępie wyjaśnić, co jest czym.
Sam cholesterol jest alkoholem steroidowym, który organizm syntetyzuje w różnych tkankach, np. w wątrobie. Odgrywa on bardzo ważną rolę, wpływając na zdrowe funkcjonowanie człowieka. To ten składnik:
- stanowi część błon lipidowych oraz odpowiada za płynność błon komórkowych;
- uczestniczy w syntezie witaminy D3 oraz hormonów steroidowych;
- pomaga w trawieniu tłuszczu (jako składnik żółci);
- wspiera poprawny przebieg szlaków metabolicznych;
- wchodzi w skład otoczki mielinowej neuronów, więc ma znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania układu nerwowego oraz mózgu[1].
Stąd też negatywne skojarzenia z cholesterolem nie są do końca uzasadnione, ponieważ jego obecność w odpowiedniej ilości i proporcjach jest pożądana dla zachowania dobrego zdrowia.
Jednak pod pojęciem cholesterolu kryją się też inne cząsteczki. Chodzi głównie o lipoproteiny, czyli kompleksowe związki białka i lipidów (przede wszystkim cholesterolu)[2]. Są one niezbędne do transportowania cholesterolu we krwi – tak, aby mogła następować jego ciągła wymiana. I to właśnie poszczególne frakcje lipoprotein są znane jako „dobry” i „zły” cholesterol – choć z chemicznego punktu widzenia są zupełnie innymi cząsteczkami.
Cholesterol HDL i LDL – co to jest?
Już wiesz, że HDL i LDL to lipoproteiny. Istnieją między nimi ważne różnice. Podstawowa to gęstość tych cząsteczek. I tak:
- HDL (High Density Lipoproteins), czyli lipoproteiny o dużej gęstości;
- LDL (Low Density Lipoproteins), czyli lipoproteiny o małej gęstości.
Ta właściwość przekłada się na ich funkcje w organizmie. Oba typy lipoprotein odpowiadają oczywiście za transport cholesterolu, jednak… w różnych kierunkach.
- HDL jest nazywany dobrym cholesterolem, ponieważ ta frakcja odpowiada za odprowadzenie cholesterolu do wątroby. Tam jest on metabolizowany, zamiast osadzać się w naczyniach krwionośnych, co mogłoby prowadzić do powstawania blaszek miażdżycowych.
- LDL jest nazywany złym cholesterolem, ponieważ jest on odpowiedzialny za transport cholesterolu do komórek organizmu, w tym do naczyń krwionośnych. Jego nadmiar może doprowadzić do rozwoju miażdżycy[3].
Można więc śmiało powiedzieć, że HDL i LDL są jak dwie strony tego samego medalu i właśnie dlatego tak istotne jest zachowanie dobrego stosunku między tymi frakcjami lipoprotein – a zatem sytuacji, w której poziom HDL jest wysoki, a LDL – niski.
Dlaczego równowaga między HDL a LDL ma znaczenie?
LDL rozprowadza cholesterol do komórek, w tym do naczyń krwionośnych, a HDL transportuje go z powrotem – tak, aby „nie zalegał w organizmie”. Jak zatem możesz się domyślić, kiedy obie frakcje są w optymalnych proporcjach (wysokie HDL i niskie LDL), spada ryzyko sercowo-naczyniowe[4]. Maleje bowiem zagrożenie, że cholesterol dostarczony w nadmiarze do komórek przez lipoproteiny LDL zacznie się osadzać na ściankach naczyń krwionośnych, przez co dojdzie do rozwoju miażdżycy.
Jakie są normy HDL i LDL?
Poziom „dobrego” i „złego” cholesterolu można zbadać, wykonując lipidogram. Jak interpretować wyniki tego badania? Chociaż to zadanie lepiej powierzyć lekarzowi, warto znać normy poszczególnych parametrów.
Gdy chodzi o HDL, ustalenie norm jest proste. Dla kobiet stężenie „dobrego” cholesterolu powinno wynosić ponad 1,3 mmol/l (50 mg/dl), a dla mężczyzn – ponad 1 mmol/l (40 mg/dl)[5].
Natomiast ustalenie, czy poziom LDL jest odpowiedni, wymaga określenia ryzyka sercowo-naczyniowego u danego pacjenta. Może ono być wyższe np. u osób niewłaściwie odżywiających się, palących tytoń, z małą aktywnością fizyczną, nadciśnieniem, cukrzycą czy otyłością. Im więcej czynników stwarzających zagrożenie, tym niższe powinno być stężenie LDL we krwi[6]. I tak:
- dla osób z ekstremalnym ryzykiem poziom LDL nie powinien przekraczać 1,0 mmol/l (40 mg/dl);
- osobom z bardzo dużym ryzykiem zaleca się utrzymanie poziomu LDL poniżej 1,4 mmol/l (55 mg/dl);
- osoby z dużym ryzykiem powinny dążyć do obniżenia poziomu LDL do wartości mniejszej niż 1,8 mmol/l (70 mg/dl);
- dla grupy z umiarkowanym ryzykiem rekomendowany poziom LDL to maksymalnie 2,6 mmol/l (100 mg/dl);
- u osób zdrowych (z małym ryzykiem) poziom LDL najlepiej utrzymywać na poziomie nieprzekraczającym 3,0 mmol/l (115 mg/dl)[7].
Co w sytuacji, gdy Twoje wyniki odbiegają od powyższych norm? Skonsultuj się z lekarzem i wdróż zmiany w stylu życia zgodnie z jego zaleceniami.
[1] https://www.mp.pl/pacjent/dieta/zasady/117035,cholesterol-funkcje-zrodla-frakcje-stezenie
[2] https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/171956,lipidy-i-lipoproteiny
[3] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62068,dobry-cholesterol-i-zly-cholesterol
[4] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62068,dobry-cholesterol-i-zly-cholesterol
[5] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/141216,lipidogram
[6] https://www.mp.pl/pacjent/cholesterol/hipercholesterolemia/141216,lipidogram
[7] https://www.mp.pl/pacjent/chorobawiencowa/zapobieganie/62068,dobry-cholesterol-i-zly-cholesterol
Dowiedz się również, czy dieta niskotłuszczowa jest dla każdego.
