cholesterol ldl

„Dobry” i „zły” cholesterol – co powinieneś wiedzieć

 

Choroby układu sercowo-naczyniowego takie jak miażdżyca czy nadciśnienie plasują się wysoko na niechlubnej liście chorób, które najczęściej występują w naszej populacji. Problem jest o tyle istotny, że zgony spowodowane chorobami układu krążenia stanowią ok. 40% zgonów wśród mężczyzn i 50% wśród kobiet. U podstawy tych chorób leży tzw. hipercholesterolemia czyli podwyższone stężenie cholesterolu we krwi. Zapewne wiele z was słyszało zwroty „dobry” i „zły” cholesterol. W niniejszym artykule wyjaśnimy co oznaczają te pojęcia i jak to przekłada się na nasze zdrowie.

 

cholesterol hdl

 

Cholesterol jest sterolem, który występuje we wszystkich tkankach zwierzęcych. Około 80% cholesterolu w naszym organizmie jest wytwarzana przez naszą wątrobę, reszta puli cholesterolu to ten, który dostarczamy z diety. Pewna jego ilość jest niezbędna do prawidłowego funkcjonowania naszego organizmu. Cholesterol wykorzystywany jest do syntezy kwasów żółciowych, potrzebnych do efektywnego trawienia, uczestniczy w wytwarzaniu hormonów. Ilość produkowana przez naszą wątrobę, wystarczyłaby na pokrycie naszego zapotrzebowania na ten składnik. Nie musimy więc dodatkowo dostarczać cholesterolu z pożywienia, co jest trudne do wykonania, szczególnie dla osób „mięsożernych”. Ponieważ cholesterol należy do grupy tłuszczy, do jego przenoszenia potrzebny jest specjalny nośnik. W wątrobie cholesterol łączony jest m.in. z białkami, tworząc kompleks zwany lipoproteinami. Wyróżniamy kilka rodzajów lipoprotein: chylomikrony , VLDL , HDL. W tym tekście skupimy się na formie cholesterolu LDL i HDL.

  • Cholesterol HDL- czyli lipoproteiny o dużej gęstości. Nazywany potocznie dobrym cholesterolem, ponieważ jego wysokie stężenie we krwi związane jest z obniżeniem ryzyka wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Ten rodzaj cholesterolu transportowany jest z naszych tkanek do wątroby.
  • Cholesterol LDL- lipoproteiny o małej gęstości. Nazywany potocznie złym cholesterolem. Jego „złe” działanie związane jest z tym, że wysokie jego stężenie we krwi przy niskim stężeniu HDL, zwiększa ryzyko wystąpienia chorób układu krążenia, m.in. miażdżycy. A jest to związane z tym, że LDL jest on jednym ze składników tzw. blaszki miażdżycowej, której nagromadzenie powoduje zmniejszenie przepływu krwi przez np. tętnice, aż do zamknięcia tętnicy co prowadzi do dużego niedokrwienia.

 

Normy cholesterolu

 

Obecne normy na stężenie cholesterolu we krwi przedstawione przez Polskie Towarzystwo Lipidologiczne opublikowane w 2016 roku plasują się na poziomie: LDL < 115 mg/dl (< 3 mmol/l), HDL < 145 mg/dl (< 3,8 mmol/l).  Najkorzystniejszy dla naszego zdrowia będzie większy stosunek HDL do LDL. „Zły” cholesterol  jest transportowany z wątroby do tkanek organizmu, natomiast „dobry” zbiera  różne składniki z tkanek organizmu w tym cząsteczki LDL więc jeśli, cząsteczek  HDL będzie za mało a cząsteczek LDL za dużo, to HDL nie zdoła zebrać wszystkich cząsteczek z powrotem do wątroby. A jak już wiemy kiedy LDL będzie za dużo to zacznie być on wbudowywany w cząsteczki tworzące m.in blaszkę miażdżycową. Dlatego ryzyko zawału, miażdżycy czy udaru znacznie spada kiedy stężenie cholesterolu HDL jest w odpowiednim  stosunku do LDL. Z tych powodów, ważna jest odpowiednia profilaktyka, w  której duża rolę odgrywa dieta. Ze względu na duże spożycie tłuszczów zwierzęcych doprowadzamy do zaburzenia stosunku HDL do LDL. Dlatego warto zmienić niektóre nawyki żywieniowe. W profilaktyce chorób związanych z zaburzeniami lipidowymi (zbyt wysokim poziomem  cholesterolu), ważne jest aby nie tylko obniżać poziom LDL, ale zadbać o jednoczesne podnoszenie cholesterolu HDL. Warto więc stosować preparaty lub żywność, która jednocześnie obniży poziom „złego” cholesterolu i podniosą wartość „dobrego”. Jeśli chodzi o składniki pożywienia, które przyczynią się do zmniejszenia ryzyka wystąpienia chorób układu krążenia, są to m.in. : błonnik pokarmowy, WNKT –wielonienasycone kwasy tłuszczowe – szczególnie te  rodziny omega- 3 (głównie DHA, EPA), witaminy o działaniu antyoksydacyjnym (C i E) oraz produkty zawarte w produktach roślinnych, głównie tych oleistych –fitosterole (sterole i stanole roślinne). Warto jest zwrócić uwagę na te ostatnie, szczególnie, że dodawane są one do żywności polecanej dla osób z zaburzeniami lipidowymi np. w margarynach wzbogacanych. Sterole roślinne to związki, które są jednym ze składników błon, które tworzą struktury roślin. Sterole pochodzenia roślinnego nazywane są fitosterolami, a do steroli zwierzęcych należy np. cholesterol Fitosterole naturalnie występują np. w ziarnach soi, olejach roślinnych, ryżu, w niewielkich ilościach występują w orzechach, warzywach i owocach. Sterole te podane w odpowiedniej dawce mogą wywoływać działanie obniżające poziom cholesterolu we krwi. Ich działanie polega na  ograniczaniu wchłaniania cholesterolu w przewodzie pokarmowym. Badania kliniczne wykazują, że spożycie już 1,5-3 gram fitosteroli dziennie powoduje obniżenie cholesterolu całkowitego o ok.12,5%. Przeciętna dieta człowieka dostarcza 50 mg stanoli i 100-350 mg steroli, co jest niewystarczające (nie stanowi to nawet 1 grama fitosteroli dziennie). Wiele badań wykazało, że przyjmując produkty wzbogacane w fitosterole, wpływają na obniżenie cholesterolu LDL i nie wpływają na stężenie HDL. Efektywność obniżania poziomu „złego” cholesterolu zależna jest od przyjmowanej dawki. Na podstawie dotychczasowych badań stwierdzono, że przeciętnie powinniśmy spożywać 2-3 gramów fitosteroli dziennie, aby uzyskać efekt terapeutyczny. Należy jednak podkreślić, że przyjmowanie większych dawek nie wpłynie na większą redukcję poziomu cholesterolu.

 

Podsumowując, aby zmniejszyć ryzyko chorób sercowo- naczyniowych wystarczy kilka drobnych modyfikacji, w naszym menu, w tym wprowadzenie wyżej wspomnianych produktów naturalnie bogatych w fitosterole. Dobrym pomysłem wydają się produkty wzbogacane w stanole i sterole roślinne

 

BIBLIOGRFAIA:

  • Włodarek, E.Lange, L.Kozłowska, D.Głąbska : „Dietoterapia” –; PWZL, wydanie 1 , 2015, str. 55-62;
  • Beręsewicz „PATOFIZJOLOGIA MIAŻDŻYCY I CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA”; Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie; 2011; str.9-17
  • Beręsewicz, A.Skierczyńska : „Miażdżyca — choroba całego życia i całej populacji krajów cywilizacji zachodniej”; Choroby Serca i Naczyń 2006, tom 3, nr 1, 1–6
  • Banach, P. Jankowski, J. Jóźwiak, B. Cybulska, A. Windak, T. Guzik,A. Mamcarz, M. Broncel, T. Tomasi :„Wytyczne PTL/KLRwP/PTK dotyczące postępowania w zaburzeniach lipidowych dla lekarzy rodzinnych 2016”; Kardiologia Polska 2016; 74 (supl. VIII)
  • Jarosz : „Normy żywienia dla populacji polskiej  – nowelizacja”; 2012
  • A. Kopeć, E. Nowacka, E. Piątkowska, T. Leszczyńska: „CHARAKTERYSTYKA I PROZDROWTNE WŁAŚCIWOŚCI STEROLI ROŚLINNYCH”; ŻYWNOŚĆ. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 3 (76), 5 – 14