miażdżyca objawy

 

Czym jest miażdżyca i jak jej zapobiegać?

 

Rola nienasyconych kwasów tłuszczowych w profilaktyce miażdżycy

 

Obecnie jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych w naszym kraju jest miażdżyca oraz jej powikłania prowadzące do choroby niedokrwiennej serca. Dominującą rolę w rozwoju zmian miażdżycowych odgrywają czynniki środowiskowe, które związane są ze stylem życia.  Zmniejszenie poziomu tych czynników przynosi wyraźne efekty w ograniczeniu liczby zgonów z powodu chorób sercowo-naczyniowych. Do tych czynników zaliczamy przede wszystkim nieprawidłowy sposób żywienia [3,4]

 

 

Czym jest miażdżyca i jakie może mieć objawy?

 

Miażdżyca (arterosclerosis, aretriosclerosis), której istotą dużych tętnic i tętnic o średniej wielkości takich jak tętnice wieńcowe. Choroba ta rozwija się powoli i po cichu. Wszytko zaczyna się od gromadzenia się wewnątrz tętnicy złogów, z których powstają tzw. pasma tłuszczowe. Są one pierwszą oznaką zmian miażdżycowych, jednak widocznych tylko na specjalistycznych badaniach. Z czasem pasma te zostają wzmocnione, następnie przerastają i otaczają pierwotne ognisko zapalne , zupełnie odgradzając je od naczynia. Tak powstaje tzw. blaszka miażdżycowa. Z wiekiem blaszek przybywa, aż jest ich na tyle dużo, że powodują niedrożność naczynia krwionośnego, skutkiem czego jest  niedokrwienie– pierwszy objaw, który my sami możemy zauważyć [9].

Miażdżyca rozwija się praktycznie bez widocznych objawów. Zazwyczaj dowiadujemy się o niej kiedy wystąpi niedotlenienie, często w postaci tzw. bólu niedokrwiennego. Jednak objawy mogą być bardziej drastyczne. Kiedy dojdzie do dosłownego zamknięcia naczynia może dojść nawet do udaru mózgu czy zawału serca. Objawy te występują zazwyczaj w piątej dekadzie życia mężczyzn i w okresie po menopauzie u kobiet. Co nie oznacza, że miażdżyca nie rozwinęła się wcześniej. Wręcz przeciwnie, są to ostateczne sygnały do podjęcia leczenia. [10].

 

Profilaktyka

 

Ważnym elementem walki z miażdżycą oraz zapobiegania jej rozwinięciu jest eliminacja czynników ryzyka. Głównym czynnik, który należy modyfikować to nieodpowiednia dieta. Tutaj bardzo ważne jest spożycie odpowiednich tłuszczów we właściwych ilościach. Jak już wiemy dużą rolę w powstawaniu blaszki miażdżycowej ma cholesterol, głownie cholesterol LDL – „zły” i HDL- „dobry”. Ten zły cholesterol dostarczamy z pożywieniem głównie z produktami zwierzęcymi – tłustym mięsem i jego przetworami. Jednak z punktu widzenia żywienia ważniejsze są kwasy tłuszczowe – pod ich postacią ukryty jest tłuszcz zawarty w niemalże wszystkich produktach spożywczych. My powiemy sobie o roli nienasyconych kwasów tłuszczowych – NNKT.

 

Rola nienasyconych kwasów tłuszczowych w miażdżycy

 

Pośród nienasyconych kwasów tłuszczowych szczególną rolę odgrywają kwasy z rodziny omega- 6 i omega-3 (kwasy ALA, EPA, DHA). Najważniejszym dla nas aspektem jest to, aby zachować odpowiedni stosunek tych kwasów. Zarówno omega-3 jak i omega-6 to wielonienasycone kwasy tłuszczowe. Kwasy omega- 6 znajdziemy w olejach takich jak: słonecznikowy, kukurydziany, słonina i smalec, a omega-3 w nasionach lnu, tłustych rybach morskich i olejach: lnianym, rzepakowym, z orzechów włoskichoraz w margarynach w nie wzbogacanych, np. Optima Omega 3 i Optima DHA. Ważne jest to o tyle, że jeśli będziemy spożywać w nadmiarze kwasy n-6 i jednocześnie spożywać mało n-3 to ryzyko wystąpienia zmian miażdżycowych jest dużo większe. Więc, aby odwrócić tę sytuacje na naszą korzyść musimy ograniczyć źródła n-6, a zwiększyć n-3. Bardzo ważną rolę w ochronie przed miażdżycą pełnią kwasy omega-3, w tym kwasy EPA i DHA [11].

Wykazano, że kwasy EPA +DHA mogą zmniejszać ryzyko powstawania zakrzepów krwi w naczyniach krwionośnych co wiąże się z mniejszym ryzykiem miażdżycy i choroby niedokrwiennej serca. Wpłyną też  na poprawę śródbłonka, który wyścieła nasze naczynia krwionośne (zaburzenie jego funkcji sprzyja rozwojowi miażdżycy). Wyniki wielu badań wykazały, że wysokie spożycie z dietą i/lub suplementacją kwasów EPA+DHA w dawce już 2g może obniżyć stężenie triglicerydów we krwi nawet do 35%. Ma to znaczenie w ochronie przed miażdżycą, ponieważ kiedy mamy podwyższone stężenie triglicerydów, wysoki LDL i niski HDL, zmiany miażdżycowe będą rozwijać się szybciej. [4]

RAMKA. Źródłem nienasyconych kwasów tłuszczowych oega-3, a wraz z nimi EPA i DHA są głównie tłuste ryby morskie , oleje roślinne np. lniany, orzechy oraz żywność funkcjonalna, czyli taka, która jest  wzbogacona w związki, które mają wpłynąć pozytywnie na nasze zdrowie. np. Optima omega-3 , która jest nie tylko źródłem NNKT, ale również witamin A i D.

Kwasy z rodziny omega-3 odgrywają bardzo dużą rolę w profilaktyce miażdżycy. Zebrane dotychczas wyniki wielu badań wskazują, że ich działanie przeciwmiażdżycowe, wynika z obniżenia tętna i ciśnienia tętniczego, ograniczenia stanów zapalnych, poprawy funkcjonowania śródbłonka (zaburzenia jego funkcji przyczyniają się do powstania zmian miażdżycowych) oraz na stabilność blaszki miażdżycowej co bezpośrednio przekłada się na rozwój tej choroby. Większość badań wskazuje na szczególną rolę kwasów DHA. Wykazano, że niedobór tych kwasów przekłada się na podwyższone ryzyko chorób układu sercowo-naczyniowego, w tym również miażdżycy. Ich istotnym źródłem jest olej z mikroalg morskich. M.in. margaryna Optima DHA zawiera olej z tych alg. Badania wykazały, że DHA zawarte w mikroalgach jest świetnie przyswajalny. Podobne działanie mają nasiona siemienia lnianego. [7]

Ochronne działanie w profilaktyce miażdżycy mają również kwasy tłuszczowe jednonienasycone. W badaniach zastąpienie w diecie kwasów tłuszczowych nasyconych jednonienasyconymi powodowało obniżenie cholesterolu LDL, bez wpływu na zmianę korzystnego cholesterolu HDL.

 

Ile musimy spożywać ryb aby zapewnić sobie dzienne zapotrzebowanie na potrzebne kwasy epa i dha?

 

 

W oba kwasy EPA i DHA bogata jest również OPTIMA DHA. 100 g produktu zawiera 167 mg DHA i 84 mg EPA. Kwas eikozapentaenowy (EPA) i kwas dokozaheksaenowy (DHA) przyczyniają się do prawidłowego funkcjonowania serca i mogą być pomocne w profilaktyce miażdżycy. Instytut Żywności i Żywienia zaleca stosowanie kwasów EPA+DHA w dawce 250 mg/d dla osób dorosłych dziennie [2].

 

Posumowując

 

Za jeden z głównych czynników rozwoju miażdżycy uważa się zbyt wysokie spożycie kwasów tłuszczowych nasyconych (SFA), które przekłada się na wysoki poziom cholesterolu LDL. Warto zauważyć, że z powyższa sytuacja wiąże się ze zbyt niskim spożyciem kwasów jednonienasyconych (MUFA) oraz wielonienasyconych (PUFA) w szczególności, kwasów omega-3 (n-3), EPA, DHA oraz nieprawidłowym stosunkiem kwasów n-6 do n-3. Ponieważ czynniki te zależne są od diety, to odpowiednim sposobem żywienia i dzięki doborowi właściwych produktów możemy zmniejszyć ryzyko zachorowań na miażdżyce i inne choroby sercowo-naczyniowe.

Wg. norm wydanych przez Polskie Forum Profilaktyki Chorób Układu Krążenia wydanych w 2008 r. w celu ochrony przed chorobami sercowo-naczyniowymi zaleca się: spożywanie ryb co najmniej 2 razy w tygodniu, ponieważ są doskonałym źródłem kwasów EPA i DHA;  zastosowanie kwasów omega-3 (EPA/DHA) w postaci ryb lub kapsułek w dawce 1g/dzień. Zaleca się  jak najmniejsze spożycie, w tym zastąpienie źródeł kwasów SFA (tłuszcze i produkty mięsne) produktami, które są źródłem NNKT, czyli olejami roślinnymi np: oliwą z oliwek, olejem rzepakowy niskoerukowym i innymi produktami roślinnymi np. orzechami, siemieniem lnianym.[9]

 

 

BIBLIOGRAFIA

  • Gawęcki „Żywienie człowieka. Podstawy nauki o żywieniu”; wyd. PWN; 2012; str. 181 – 203
  • Jarosz„ Normy żywienia dla populacji polskiej –nowelizacja”; 2012; 44-57
  • Włodarek, E. Lange, L. Kozłowska, D. Głąbska: „Dietoterapia”; Wydaw. PWZL; 2015
  • Kuliszkiewicz-Janus, A. S. Mohamed ,N. Abod „Biologia lipoproteiny HDL i jej przeciwmiażdżycowe działanie”; Postepy Hig Med Dosw. (online), 2006; 60: 307-315
  • Kozłowska-Wojciechowska, A. Tykarski „Rola żywności funkcjonalnej wzbogaconej o stanole roślinne w profilaktyce i leczeniu chorób układu sercowo-naczyniowego na tle miażdżycy”; Choroby Serca i Naczyń 2011, tom 8, nr 1, 25–30
  • Athyros V.G., Kakafika A.I., Papageorgiou A.A. i wsp.” Effect of a plant stanol estercontaining spread, placebo spread, or Mediterranean diet on estimated cardiovascular risk and lipid, inflammatory and haemostatic factors”. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis. 2009,
  • Parol, A. Mamcarz „Diety roślinne w kontekście chorób układu sercowo-naczyniowego”; Folia Cardiologica; 2015; tom 10, nr 2, strony 92–99
  • Kłosiewicz-Latoszek, W. B. Szostak: „Żywienie a choroby sercowo-naczyniowe„ Forum Profilaktyki ; nr.1 (10) styczeń 2008, str,1-3
  • Beręsewicz „PATOFIZJOLOGIA MIAŻDŻYCY I CHOROBY NIEDOKRWIENNEJ SERCA” ;Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego w Warszawie; 2011; str.9-17
  • Włodarer, E. Lange, L.Kozłowska, D. Głąbska: „Dietoterapia” PWZL, wydanie 1 , 2015, str. 291 – 310
  • H. BAWA „ROLA ŻYWNOŚCI FUNKCJONALNEJ W PROFILAKTYCE I LECZENIU PRZEWLEKŁYCH CHORÓB NIEZAKAŹNYCH: NA PRZYKŁADZIE NNKT Z RODZINY OMEGA-3”; str.242-250; INNOWACYJNE ROZWIĄZANIA W TECHNOLOGII ŻYWNOŚCI I ŻYWIENIU CZŁOWIEKA; Polskie Towarzystwo Technologów Żywności, Kraków 2016
  • Kolanowski „FUNKCJE I PRZEMIANY METABOLICZNE WIELONIENASYCONYCH KWASÓW TŁUSZCZOWYCH OMEGA-3 W ORGANIZMIE CZŁOWIEKA”BROMAT. CHEM. TOKSYKOL. – XLVI, 2013, 3, str. 267 – 278