niedobór witaminy d

 

Rola witaminy D w odporności Twojego organizmu

 

Dietetyk mgr inż. Julita Dudicz, członek Polskiego Towarzystwa Dietetyki

 

Witamina D działa stymulująco na nabyty jak i wrodzony układ odpornościowy, zwiększa też produkcję ludzkiej katelicydyny, będącej naturalnym antybiotykiem ograniczającym rozwój wielu bakterii. Niedopuszczanie do niedoborów witaminy D we krwi, szczególnie w okresie zimowym, zmniejszy więc ryzyko nawracających infekcji dróg oddechowych.

 

Nasza odporność jednak, to nie tylko skłonność do przeziębień.

 

Głównym działaniem witaminy D jest wygaszanie reakcji zapalnej, co chroni przed przewlekłymi procesami zapalnymi i chorobami autoimmunologicznymi jak np. reumatoidalne zapalenie stawów (RZS), nieswoiste zapalenie jelit, stwardnienie rozsiane (SM), czy cukrzyca. Witamina D wpływa w organizmie na obniżenie poziomu cytokin prozapalnych, przy jednoczesnym wzroście cytokin przeciwzapalnych. Korzystny wpływ witaminy D wykazano też w leczeniu łuszczycy, astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, w których postępujące zapalenie właśnie, prowadzi do zaostrzeń choroby.

 

Niedobór witaminy D.

 

Niskie stężenie witaminy D, oprócz powszechnie znanego negatywnego wpływu na gospodarkę wapniem i osłabienie kośćca, wpływa na rozwój wielu innych chorób. Hipowitaminoza D wykazuje związek ze zwiększonym ryzykiem sercowo-naczyniowym, może być jedną z przyczyn rozwoju miażdżycy, nadciśnienia tętniczego czy też niewydolności serca. Niedobór witaminy D niekorzystnie wpływa na układ odpornościowy i nerwowy, przyczynia się również do wzrostu częstości występowania oraz większej agresywności nowotworów prostaty, gruczołu piersiowego oraz jelita grubego. Ponadto niedobór witaminy D zwiększa skłonność do otyłości, depresji, chorób autoimmunologicznych (SM, RZS, toczeń) oraz przyspiesza proces starzenia.

 

Objawy niedoboru witaminy D

 

mogą ujawniać się w ciągu całego życia. U niemowląt charakterystyczny jest nadmiernie płaski tył główki, na czole z kolei mogą pojawić się uwypuklone guzy czołowe oraz opóźnia się proces zrastania ciemiączka. Zdarza się również krzywica żeber z towarzyszącą słabością mięśni brzucha tzw. „żabi” brzuszek. U dzieci przyczynia się do rozwoju krzywicy, próchnicy, u dorosłych zaś osteoporozy i osteomalacji – rozmiękania kości. Poza tym słabnie siła mięśni, mogą pojawiać się problemy z chodzeniem i prawie zawsze występują bolesne skurcze. Niezależnie od wieku spada też odporność.

 

Przyczyny niedoboru witaminy D

 

w ustroju mogą być różne, od niewystarczającego spożycia z dietą, w połączeniu z małą ekspozycją na promieniowanie słoneczne, poprzez zaburzenia wchłaniania witaminy w przewodzie pokarmowym, po choroby np. wątroby, czy nerek, w których zachodzi przemiana biernej witaminy D w jej aktywne biologicznie formy.

 

Źródła witaminy D.

 

Witamina D pochodzić może z dwóch źródeł. Część powstaje pod wpływem ekspozycji na słońce i promieniowania ultrafioletowego w naszej skórze. Kolejna jej część może być dostarczona z pożywieniem i znajduje się w pokarmach pochodzenia zwierzęcego w połączeniu z tłuszczami (ryby, jaja, wątroba, pełnotłuste produkty mleczne) i ulega wchłanianiu w przewodzie pokarmowym.

przedawkowanie witaminy d

Czy możemy przesadzić z witaminą D oraz jakie byłyby tego skutki?

 

Przedawkowanie witaminy D poprzez dietę, ani silną ekspozycję na słońce nie jest możliwe. Nasz organizm broni się przed wysokimi dawkami poprzez magazynowanie nieaktywnej formy witaminy w skórze i tkance tłuszczowej, część metabolitów witaminy D jest wydalana wraz z żółcią. Nie powinniśmy się więc obawiać podaży witaminy D z dietą, a wręcz warto dla poprawy odporności włączyć do codziennego menu również produkty funkcjonalne w nią wzbogacone, jak Margaryna Optima D+K. Ostrożność należy zachować jedynie przy suplementacji, ponieważ właśnie poprzez przyjmowanie bardzo wysokich dawek przez długi okres czasu, możemy przedawkować witaminę D, co spowoduje odkładanie się wapnia w tkankach, m.in. w sercu, tętnicach i nerkach, zaburzając pracę serca, układu nerwowego. Zwiększy się też ryzyko rozwoju kamicy pęcherzyka żółciowego oraz nerek.

 

Witamina D norma – ile jeszcze nam nie szkodzi?

 

Maksymalne dawki witaminy D/dzień u osób zdrowych wg. European Food Safety Authority:

  • noworodki i niemowlęta: 1000 j.m. / dobę
  • dzieci w wieku 1-10 lat, 2000 j.m. / dobę
  • dzieci i młodzież w wieku 11-18 lat: 4000 j.m. / dobę
  • dorośli i seniorzy z prawidłową masą ciała: 4000 j.m. / dobę
  • otyli dorośli oraz otyli seniorzy: 10 000 j.m. / dobę
  • kobiety ciężarne i karmiące piersią: 4000 j.m. / dobę

Postuluje się, aby podnieść górną bezpieczną dawkę do poziomu 10 000 j.m., jest to dawka równa ilości witaminy D wytwarzanej pod wpływem promieniowania słonecznego na skórę.

 

Wybrane piśmiennictwo:

  1. Gagomski A.: Skutki niedoboru witaminy D w organizmie człowieka, Nowa Pediatria 2017; 21(1):34-37.
  2. Gruber B.M.: Fenomen witaminy D. Postępy Higieny i Medycyny Doświadczalnej 2015; 69: 127-139.
  3. Karwat I.D., Kołłątaj W., Kołłątaj B. i wsp.: Kliniczne i laboratoryjne wykładniki niedoboru witaminy D u dzieci i młodzieży ze zmianami próchnicowymi zębów. Problemy Higieny i Epidemiologii 2013; 94(1): 122-129.
  4. Misiorowska J., Misiorowski W.: Rola witaminy D w ciąży. Postępy Nauk Medycznych 2014; 12: 865-871.
  5. Referencyjne wartości spożycia dla witaminy D, European Food Safety Authority, 2016r.
  6. Zdrojewicz Z., Chruszczewska E., Miner M.: Wpływ witaminy D na organizm człowieka. Medycyna Rodzinna 2015; 2(18): 61-66.