Podwyższony poziom trójglicerydów: objawy i skutki

Na przestrzeni ostatnich kilku lat obserwuje się powolny spadek zgonów z przyczyn sercowo- naczyniowych. Szczęśliwie, co raz więcej Polaków stara się dbać o kondycję swojego serca. Niestety choroby układu krążenia nadal stanowią główną przyczyną zgonów wśród osób po 65 roku życia. Jak wynika z danych Głównego Urzędu Statystycznego, w ubiegłych latach były one przyczyną 54% zgonów wśród Polaków.

Czym są trójglicerydy?

Trójglicerydy, triglicerydy, a także triacyloglicerole to trzy nazwy dotyczące tego samego związku. Czytając o nich możemy także spotkać się z zapisem TAG i TG, co jest skrótem od słowa trójglicerydy.

Są to związku należący do tłuszczów. Składają się z glicerolu i trzech cząsteczek kwasów tłuszczowych. Te obecne w naszym organizmie pochodzą z dwóch źródeł: są syntetyzowane w wątrobie, a także dostarczane wraz z pożywieniem. Do podstawowych funkcji trójglicerydów należy dostarczenie organizmowi energii.

Podwyższone trójglicerydy: jakie są przyczyny?

Hipertrójglicerydemia to podwyższony poziom triglicerydów powyżej 1,7 mmol/l (150mg/dl). Wśród przyczyn takiego stanu wymienia się:

  • dietę o zwiększonej wartości kalorycznej;
  • otyłość i nadwagę;
  • alkohol;
  • nadmiar cukrów prostych, obecnych w diecie.

Jakie są objawy wysokich triglicerydów?

Hipertrójglicerydemia zazwyczaj jest przez długi czas pozostaje niezauważona. U niektórych osób mogą pojawić się tzw. „żółtaki” czyli żółte grudki zlokalizowane zazwyczaj na kolanach, łokciach czy powiekach, świadczące jednak nie o hipertrójglicerydemii, a o podniesionym poziomie cholesterolu, który często temu towarzyszy. Tak więc, aby być pewnym co do swojego poziomu cholesterolu i trójglicerydów, konieczne jest wykonanie badania lipidogramu.

Do odczuwania objawów chorobowych dochodzi najczęściej na zaawansowanym etapie, gdzie mamy odczynienia z rozwojem miażdżycy i trójglicerydów powyżej normy. Wtedy objawy również mogą być niespecyficzne np. szybka męczliwość. Świadczą one o rozwijaniu się różnych powikłań procesu miażdżycowego, na przykład niewydolności serca.

Jednakże wysoki poziom trójglicerydów to zagrożenie nie tylko dla naszego układu krążenia, ale także trzustki, gdzie nadmierny poziom tych cząsteczek może doprowadzić do ostrego zapalenia trzustki. Objawia się to bardzo silnymi, napadowymi bólami brzucha, którym mogą towarzyszyć: wzdęcia, nudności, wymioty i gorączka.

Jak obniżyć wysokie trójglicerydy?

Chcąc obniżyć poziom trójglicerydów niezbędne jest wdrożenie interwencji dotyczącej stylu życia. Przepisana farmakoterapia samodzielnie, bez zmiany diety i nawyków żywieniowych, nie przyniesie oczekiwanych rezultatów. Do działań, jakie należy podjąć zaliczamy:

  • redukcję nadmiernej masy ciała;
  • unikanie alkoholu;
  • ograniczenie spożycia cukrów prostych (obecnych na przykład w dosładzanych napojach, słodyczach, a także owocach suszonych i sokach);
  • spożywanie wielonienasyconych kwasów n – 3 (obecnych w rybach, owocach morza, a także wybranych orzechach, nasionach i olejach;
  • zwiększenie poziomu aktywności fizycznej*.

*Zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia osoby dorosłe powinny być aktywne przez minimum 150 minut tygodniowo (przy wysiłku o średniej intensywności).

Postaw na produkty bogate w omega 3

Wiele badań naukowych udowodniło, że wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega 3 skutecznie obniżają wysokie triglicerydy we krwi. Ich pozytywny efekt na układ krążenia zaobserwowano już w latach 70, przyglądając się diecie i stanie zdrowia grenlandzkich Eskimosów. Odkryto, że pomimo diety bogatej w cholesterol i tłuszcze zwierzęce, ich układ sercowo-naczyniowy był w bardzo dobrej kondycji. Zawdzięczali to dużej ilości spożywanych ryb i ssaków morskich, które stanowią doskonałe źródło kwasów omega 3.

Dieta dla serca powinna zawierać kwasy omega 3, które są określane są jako „niezbędne”, ponieważ człowiek nie jest w stanie wytwarzać ich w wystarczającej ilości. Dlatego też od wielu lat podkreśla się rolę, jaką pełnią w utrzymaniu właściwego stężenia lipidów we krwi oraz zaleca m.in. spożycie co najmniej 2 porcji ryb w tygodniu. Tłuszcze te występują również w olejach roślinnych (np. lnianym, rzepakowym) oraz orzechach.

Zacznij cukrowy detoks

Jednym z głównych i powtarzających się zaleceń dietetycznych jest ograniczenie spożycia cukrów. Ich nadmierne spożycie łączy się nie tylko z ryzykiem otyłości czy cukrzycy typu 2, ale również wysokim stężeniem triglicerydów. Zależność tą obserwuje się szczególnie w przypadku wysokiego spożycia fruktozy – cukru prostego, często określanego jako cukier owocowy.

Bogate w fruktozę są nie tylko owoce, ale również miód i syropy fruktozowe powszechnie stosowane w przemyśle do produkcji napojów czy deserów. Dietetycy zalecają ograniczenie tych produktów w diecie, gdyż fruktoza zwiększa w wątrobie produkcję triglicerydów, co przekłada się na wysokie stężenie tych lipidów we krwi.

Odchudź swój jadłospis

Wyniki badań pokazują, że wysokie stężenie triglicerydów często idzie w parze z niskim stężeniem dobrego cholesterolu HDL. Może to zwiększać ryzyko choroby niedokrwiennej serca. Dlatego też warto zmodyfikować swoją dietę i unikać produktów, które niekorzystnie wpływają na gospodarkę tłuszczową.

Najłatwiej rozpocząć modyfikację diety od ograniczenia spożycia tłuszczów nasyconych i typu trans. Unikaj tłuszczy pochodzenia zwierzęcego, tłustych mięs i produktów mlecznych oraz słodyczy. Wzbogać zdrową dietę w ryby, oleje roślinne, nasiona i orzechy bogate w nienasycone kwasy tłuszczowe, które pomogą utrzymać lipidogram na właściwym poziomie.

Ryby

Kwasy tłuszczowe omega 3 zawarte w rybach są jednym z najefektywniejszych żywieniowych sposobów na wysokie stężenie triglicerydów. W przypadku znacznej hipertriglicerydemii stosuje się je nawet w dawkach farmakologicznych, w postaci kapsułek. Osoby z wysokim stężeniem triglicerydów powinny wybierać tłuste ryby morskie, takie jak np. łosoś, makrela czy śledzie.

Oleje roślinne

Badania dowiodły, że dieta bogata w jednonienasycone kwasy tłuszczowe skutecznie obniża stężenie triglicerydów. Dlatego też staraj się wybierać oleje bogate w te kwasy, np. oliwę z oliwek lub olej rzepakowy. Tłuszcze te będą doskonałym dodatkiem do sałat.

Warzywa

Warzywa bogate są w błonnik oraz zazwyczaj mają niski indeks glikemiczny. Wybieraj różne rodzaje warzyw zielonych, ogórki, cukinię, pomidory, paprykę i jedz je co najmniej 3 razy dziennie. Staraj się spożywać je na surowo.

Owoce

Osoby zmagające się z wysokim stężeniem triglicerydów powinny ograniczyć spożycie owoców zawierających znaczne ilości cukrów. Dlatego wybieraj np. grejpfruty, a unikaj winogron.

Produkty bogate w węglowodany złożone i błonnik

Węglowodany łatwo przyswajalne, czyli cukry takie jak sacharoza (popularny biały cukier) czy fruktoza (cukier występujący w owocach) przyczyniają się do wysokiego stężenia triglicerydów. To z nich w wątrobie produkowane są triglicerydy, dlatego też należy ograniczyć ich spożycie.

Orzechy

Dobrym źródłem nie tylko witamin i składników mineralnych, ale także wielonienasyconych kwasów tłuszczowych są orzechy i nasiona, np. pestki dyni czy siemię lniane. Z mieszanki różnych orzechów oraz naturalnych płatków (np. owsianych) można samodzielnie skomponować pyszne płatki śniadaniowe.

Odchudzone produkty mleczne

W koszyku zakupowym osób z wysokim stężeniem trójglicerydów powinny znajdować się odtłuszczone produkty mleczne, by nie dostarczać do organizmu dodatkowych porcji tłuszczów. Należy wybierać chude sery twarogowe, odtłuszczone mleko (najlepiej 0,5%), a także kefiry, maślanki i jogurty o obniżonej zawartości tłuszczu. Warto również podkreślić, że pierwszym wyborem powinny być produkty naturalne, gdyż produkty „smakowe” często zawierają dodatek cukrów.

Unikaj alkoholu

Wpływ spożycia alkoholu na wysoki poziom triglicerydów jest dobrze udokumentowany. Alkohol negatywnie oddziałuje na przemiany tłuszczów zachodzące w wątrobie. Nawet już po 2-4 godzinach widoczne są zmiany w stężeniu triglicerydów we krwi po spożyciu alkoholu. Dlatego też badania biochemiczne krwi należy wykonywać co najmniej po 2 dobach od spożycia napojów alkoholowych.

Pożegnaj zbędne kilogramy

Wysokie stężenie triglicerydów często występuje u osób z nadmiarem tkanki tłuszczowej zlokalizowanej przede wszystkim w okolicy brzusznej. Dlatego też jednym z głównych zaleceń jest normalizacja masy ciała. Wprowadzając zdrową dietę, nie tylko pozbędziesz się zbędnych kilogramów, ale także obniżysz stężenie triglicerydów.

Dieta na obniżenie trójglicerydów

Jak dowodzą zalecenia AHA (American Heart Association), a także Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego, szczególnie skuteczne w obniżaniu poziomu trójglicerydów są wielonienasycone kwasy tłuszczowych omega – 3, EPA i DHA, obecne w rybach, owocach morza, a także olejach rybich.

Zgodnie z zaleceniami AHA osoby z hipertrójglicerydemią powinny suplementować kwasy omega – 3, pod postacią EPA i DHA, od 2 do 4g dziennie. Jednakże należy podkreślić, że taka suplementacja musi odbywać się pod kontrolą specjalisty, na przykład lekarza prowadzącego.

Tak więc, wdrożenie diety obniżającej trójglicerydy, redukcja nadmiernej masy ciała, zwiększenie aktywności fizycznej, a także odpowiednio dobrana suplementacja, pozwolą nam trwale obniżyć poziom trójglicerydów. Wpłynie to korzystnie nie tylko na zmniejszenie ryzyka chorób układu krążenia, ale także poprawi naszego samopoczucia.

Co można jeść?

Chcąc obniżyć poziom TAG, należy wdrożyć zasady zdrowej diety. Podstawowa zmiana dotyczy wyboru mięsa i produktów odzwierzęcych. Tłuste gatunki takie jak np. baranina czy wieprzowina należy zamienić na ich chudsze gatunki mięsa, na przykład drób. Jednakże nie mniejsze znaczenie mają także części mięsa z jakich korzystamy. Na przykład udka z kurczaka powinny być unikane, ponieważ są tłuste, natomiast schab, pomimo iż jest wieprzowy, to nadal może być obecny w jadłospisie, gdyż jest chudym mięsem.

W swojej diecie należy także zwrócić uwagę na nabiał i tłuste produkty mleczne. Powinniśmy zrezygnować z używania śmietany, a zastąpić ją jogurtem naturalnym. Tłuste mleko należy wymienić na mleko o zawartości 2% tłuszczu. Także tłusty twaróg można zamienić na półtłusty.

Podstawowym źródłem tłuszczu w diecie chorego powinny być płynne oleje roślinne takie jak olej rzepakowy czy oliwa. Swoją dietę można także wzbogacić w olej lniany (przechowywany w lodówce), a także orzechy i nasiona, spożywane do posiłku. Zalecana porcja orzechów i nasion to 30g dziennie (mała garstka).

Pamiętać także należy, że połowę każdego posiłku powinny stanowić warzywa. Mogą one być podane zarówno świeże np. pod postacią surówki, jak i przetworzone np. gotowane lub pieczone.

Jeśli spożywamy owoce pamiętajmy, że pomimo iż są zdrowe, także nie należy przesadzać z ich ilością. Zgodnie z rekomendacjami powinny one stanowić ¼ spożywanych warzyw. Osoba z podniesionym poziomem trójglicerydów powinna także unikać dosładzania płynów, takich jak kawa i herbata. Należy także zrezygnować z soków, nektarów i suszonych owoców, gdyż są to produkty zasobne w cukry proste.

Zmiany w diecie dotyczą także produktów zbożowych takich jak chleb czy makaron. Przy braku przeciwwskazań lekarskich, powinny być one wybierane w wersji pełnoziarnistej (razowej) lub graham.

Pamiętajmy także o regularnym spożywaniu ryb, minimum 1 – 2 razy w tygodniu. Szczególnie pożądane będą tłuste ryby morskie takie jak łosoś, pstrąg, sardynki, śledzie (dobrze wymoczyć je uprzednio w mleku, aby pozbyć się nadmiaru soli), które są zasobne w EPA i DHA (omega – 3).

Niewskazane produkty

Wśród niewskazanych produktów znajduje się żywność wysoko przetworzona, zasobna w tłuszcz i cukry proste, np. żywność typu fast food. Taki rodzaj posiłków powinien zostać całkowicie wyeliminowany z jadłospisu. Unikać należy także unikać źródeł cukrów prostych: soków, owoców suszonych, rozgotowanego makaronu i ryżu, słodkiego pieczywa cukierniczego i słodyczy. Przy podniesionym poziomie trójglicerydów należy także zrezygnować ze spożywania alkoholu.

Już wiesz, jak leczyć trójglicerydy

Podniesiony poziom trójglicerydów jest niebezpieczny dla zdrowia, gdyż nasila rozwój miażdżycy, a także zwiększa ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Chcąc obniżyć poziom trójglicerydów, należy nie tylko przyjmować odpowiednie leki, a także dokonać zmian w zakresie stylu życia. Ważne jest wdrożenie zarówno zdrowej diety, jak i odpowiednio dopasowanej aktywności fizycznej.

Bibliografia

1. J. KOMPERDA i wsp. ZESPÓŁ METABOLICZNY – PRZEGLĄD PIŚMIENNICTWA. Problemy Nauk Stosowanych, 2014, Tom 2, s. 149 – 156.
2. Sytuacja demograficzna osób starszych i konsekwencje starzenia się ludności Polski w świetle prognozy na lata 2014-2050. Główny Urząd Statystyczny 2014.
3. Fish and Omega-3 Fatty Acids. American Heart Association. Data dostępu: 11.03.2019, https://www.heart.org/en/healthy-living/healthy-eating/eat-smart/fats/fish-and-omega-3-fatty-acids.
4. The Task Force for the Management of Dyslipidaemias of the European Society of Cardiology (ESC) and European Atherosclerosis Society (EAS). 2016 ESC/EAS Guidelines for the Management of Dyslipidaemias. European Heart Journal (2016) 37, 2999–3058
5. R. Caquet. 250 badań laboratoryjnych. PZWL 2007