Żywność funkcjonalna i jej wpływ na zdrowie.

Dietetyk mgr inż. Julita Dudicz, Poradnia dietetyczna – Ku zdrowej diecie!, Członek Polskiego Towarzystwa Dietetyki

Czym właściwe jest i jak może pomóc?

Realizacja zaleceń żywieniowych, sprzyjających zapobieganiu chorobom, sprawia często wiele trudności. Produkty spożywcze wzbogacone w składniki bioaktywne, o udokumentowanym korzystnym oddziaływaniu na organizm, mogą okazać się pomocne w dążeniu do poprawy zdrowia społeczeństwa. Redukują one ryzyko zachorowania na choroby cywilizacyjne jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca, czy cukrzyca typu 2. Żywność funkcjonalna daje bowiem nie tylko możliwość zaspokojenia ilościowych i jakościowych potrzeb żywnościowych, ale wykazuje też działanie prozdrowotne.

Nie ma się czego obawiać – to nie lek, to żywność!

Definicja, stworzona przez Functional Food Science in Europe (FUFOSE) mówi, dodatkowo iż: „Żywność funkcjonalna musi przypominać swoją postacią żywność konwencjonalną i wykazywać korzystne działanie na organizm w ilościach, które oczekuje się, że będą normalnie spożywane z dietą – przy czym nie są to tabletki, kapsułki ani krople, ale część składowa prawidłowej diety.”

Produkty wzbogacane w fitosterole.

Badania naukowe wskazują, że sterole roślinne mogą skutecznie obniżać poziom cholesterolu całkowitego oraz frakcji LDL, nie powodując przy tym spadku frakcji HDL oraz poziomu trójglicerydów we krwi. Występują one jednak w niewielkich ilościach w produktach spożywczych, a ich podaż w diecie jest niewystarczająca aby wywoływać korzystny efekt. Dodano je więc do żywności funkcjonalnej, co doczekało się także umocnienia prawnego.

Prawnie potwierdzona skuteczność

Stanowisko Europejskiego Urzędu ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) potwierdziło rolę fitosteroli w zapobieganiu miażdżycy i wynikających z jej rozwoju chorób układu krążenia, jak nadciśnienie tętnicze, choroba niedokrwienna serca czy zaburzenia krążenia mózgowego.

Co na etykiecie żywności funkcjonalnej?

żywność funkcjonalna powinna być etykietowana z widoczną informacją o zawartości fitosteroli w produkcie (w % lub w g wolnych steroli roślinnych w przeliczeniu na 100 g lub 100 ml. Na opakowaniu powinno znaleźć się również oświadczenie o unikaniu spożycia więcej niż 3 g steroli roślinnych dziennie. Ponadto margaryny z dodatkiem steroli zwykle wzbogacane są w witaminy rozpuszczalne w tłuszczach.

Co i w jakich dawkach warto wzbogacić w sterole roślinne?

Prym wiodą margaryny. Przeciętne ich spożycie w Europie wy­nosi 25 g dziennie. Wersja funkcjonalna jest więc tak przygo­towana, aby w codziennej porcji dostarczać około 2 g fitosteroli – udowodniono, że taka dawka wystarcza do obniżenia poziomu cholesterolu o około 10%. Optymalna dawka steroli roślinnych to 1,5 – 3 g dziennie. Zwiększanie ich ilości powyżej tej dawki nie powoduje wyższej redukcji cholesterolu.

Gdzie jeszcze możemy znaleźć dodatek fitosteroli?

Innymi produktami wzbogaconymi w sterole mogą być jogurty, soki owocowe, majonezy, sosy, sery dojrzewające, serki homogenizowane, produkty mięsne, wyroby cukiernicze, oleje, pieczywo, muesli, mleko, czekolady, a nawet lody. Skomplikowany proces pozyskiwania fitosteroli jest jednak bardzo drogi, co wyjaśnia dlaczego produkty żywnościowe z ich dodatkiem należą do produktów luksusowych, jednak czy warto oszczędzać na zdrowiu…?

Kto musi uważać na nadmiar fitosteroli?

Sterole, jak każda substancja, nie powinny być spożywane w nadmiarze. Nie są polecane dla dzieci poniżej piątego roku życia z prawidłowym stężeniem cholesterolu we krwi, gdyż mogą zakłócić wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. Ponadto, zapotrzebowanie młodych osób na cholesterol jest duże, a niedobór może prowadzić do chorób układu krążenia w wieku starszym.

Nadmierne spożycie steroli roślinnych niekorzystnie wpływa też na poziom β-karotenu, likopenu i witaminy E w organizmie. Przyjęto jednak, że dawka 1,5 g/dobę skutecznie obniża poziom cholesterolu, nie wpływając na witaminy w osoczu. Podsumowując, produkty spożywcze wzbogacone w fitosterole, coraz chętniej kupowane, zdecydowanie mogą wpłynąć na spadek zagrożenia chorobami układu krążenia.

Wybrane piśmiennictwo:

  • Bartnikowska E.: Wpływ fitosteroli na gospodarkę lipidową. Tłuszcze Jadalne, 2007, 42, 21-24.
  • Jakubowski A., Braczko M.: Fitosterole jako składnik żywności funkcjonalnej. Tłuszcze Jadalne, 2000, 35, 28-40.
  • Kopeć A., Nowacka E., Piątkowska E., Leszczyńska T.: Charakterystyka i prozdrowotne właściwości steroli roślinnych. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2011, 3 (76), 5 – 14.
  • Kozłowska-Wojciechowska M.: Sterole i stanole roślinne- nową szansą w profilaktyce miażdżycy. Czyn. Ryz., 2002; 1: 5-12
  • Ntanios F.: Plant sterol-ester-enriched spreads as an example of a new functional food. Eur. J. Lipid Sci. Technol., 2001, 103, 102-106.
  • Schaefer E.J.: Lipoproteins, nutrition, and heart disease. J. Clin. Nutr., 2002, 75, 191-212.
  • Szymańska R., Kruk J.: Fitosterole – występowanie i znaczenie dla człowieka. KOSMOS Problemy Nauk Biologicznych, Polskie Towarzystwo Przyrodników im. Kopernika, 2007, Tom 56, Nr 1-2 (274-275), 107-114.
  • Wang D.Q.: Regulation of intestinal cholesterol absorption, Annu. Rev. Physiol., 2007; 69: 221-48
  • Włodarek D.: Mechanizm działania fitosteroli w obniżaniu poziomu cholesterolu LDL we krwi. Roczniki PZH, 2007, 58: 47-51.